Garantiler
Bankacılığı tarihi milattan önce 2000 yıllarına kadar uzanmaktadır. Banka garantilerinin bugünkü ismini 17. yüzyılda İspanyolcadaki “garante” kelimesinden aldığı, fakat varlığını Roma’da yürürlükte olan “receptum argentarii” yasasına borçlu olduğu kabul edilir. Bu yasa ile bir banker, müşterisinin üçüncü kişiye karşı olan borcunu ödemeyi taahhüt ederdi. Garantiler, çoğu zaman kefaletle karıştırılmakla birlikte farklı müesseselerdir. Birçok ülkenin yasalarında garantilere ilişkin detaylı düzenlemeler bulunmaz. Garantiler özellikle sözleşme serbestisi kapsamında düzenlenirler. Türkiye’de de 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 128. maddesi bu ihtiyacı karşılamaktadır.[1]
Garantiler, genel olarak iş ve ticari faaliyette bulunan taraflar arasında güven problemine çözüm amacıyla ortaya çıkmıştır. Garanti, garantör olarak hareket biri tarafından bir diğer tarafa verilen güvence olarak özetlenebilir. Farklı isimler altında farklı yapı ve formlarda olsalar bile sonuçta ifa ettikleri görev itibariyle taraflar arasında güven amacına hizmet ederler. İş yaptıran tarafın veya kendisine ifa yapılacak tarafın riskini bertaraf ederek rahatlamasına olanak sağlarlar. Güven sorunu iş ve ticaret dünyasında uluslararasında yurt içinde olduğundan daha fazladır. İşlem hacimleri büyüdükçe bireysel teminatların riskleri karşılama oranı yetersiz kalır. Bu nedenle mali açıdan daha güçlü durumda olan bankaların taahhüt, teminat ve güvencelerine ihtiyaç duyulur. Bunların değişik adları olsa da en yaygın ve kapsamlı olanı garantilerdir.
Garanti veya diğer taahhütlerin (akreditif, standby, aval vs.) bankalar tarafından verilmesi zorunlu değildir. Daha çok bankalar tarafından verildiklerinden veya bankalar tarafından verilenler tercih edildiklerinden dolayı bankalarla ilgili görülürler. Durum güven, güç ve itibar ile ilgilidir. Eğer güvenceye ihtiyaç duyan taraflar banka dışında bir kişi veya kurumun güvencesine itibar edip bunu yeterli görürlerse, eğer yasalarında ve hukuklarında engel bir durum yoksa banka dışında kişiler veya kurumlarda garanti verebilirler. Bu nedenle “banka garantisi”, “banka garanti sözleşmesi”, “banka teminat mektubu” gibi ifadeler, garantinin banka tarafından verildiği; banka kelimesinin olmadığı yerlerde ise garantinin başka biri tarafından verildiği anlamına gelebilmektedir. Garantiler ve konttrgarantiler yasa ve kurallara tabi olarak kullanılırlar. Garantiler ve Kontragarantilere ilişkin kurallar Milletlerarası Ticaret Odasının URDG (ICC’s Uniform Rules for Demand Guarantees) kurallarıdır. Garantiler bu kurallara tabi açılabildikleri gibi bu kurallara tabi olmadan da açılabililer ki bu durumda düzenlendikleri yerin hukuku veya garanti/kontrgarantide belirtilen ülke yasasına tabi olurlar. URDG kuralına tabi olmak düzenlenme yeri veya başka ülke yasalarına tabi olmaya engel değildir.
Kontrgarantiler
Kontrgaranti, adına veya hesabına garanti verilen taraf ile yapılan bir sözleşmedir. Bir kontrgaranti, garantör ile kredi müşterisi arasında yapıldığı gibi bir bankanın veya garantörün bir başka garantörden bir başka tarafa (muhataba) verilmesini istediği bir garanti için de yapılabilir. Garanti ve Kontrgarantiler en iyi tanımlarını aşağıdaki gibi URDG kurallarından alırlar. URDG’ye göre;
Garanti, uygun bir talebin ibrazı üzerine ödeme yapılacağı şartını içeren, adı veya tanımı nasıl yapılmış olursa olsun imzalı herhangi bir taahhüt anlamına gelir.
Kontrgaranti, kontrgarantör tarafından diğer bir tarafa, o diğer tarafın bir garanti veya başka bir kontrgaranti düzenlemesi için verilen ve lehine kontrgaranti düzenlenen o diğer tarafın ibraz edeceği uygun bir talep üzerine ödeme yapılacağı şartını içeren, adı veya tanımı nasıl yapılmış olursa olsun imzalı herhangi bir taahhüt anlamına gelir.
Garantiler Ve Kontrgarantilerde Taraflar
Amir (applicant), garantide, garantinin dayandırıldığı iş ilişkisi altındaki yükümlülüğünün garantiyle desteklendiği belirtilen taraf anlamına gelir. Amir, talimat veren taraf olabilir veya olmayabilir.
Talimat veren taraf (instructing party), bir garanti veya kontrgaranti düzenlenmesi için talimat veren ve garantörü veya bir kontrgaranti sözkonusu ise kontrgarantörü tazmin etmekle sorumlu olan, kontrgarantör dışındaki bir taraf anlamına gelir. Talimat veren taraf amir olabilir veya olmayabilir.
Lehtar/muhatap (beneficiary), lehine bir garanti düzenlenen taraf anlamına gelir.
Garantör (guarantor)), bir garanti düzenleyen taraf anlamına gelir ve bu tanıma kendi hesabına hareket eden bir taraf dahildir.
Kontrgarantör (counter-guarantor), bir garantör veya diğer bir kontrgarantör lehine bir kontrgaranti düzenleyen taraf anlamına gelir ve bu tanıma bizzat kendi hesabına hareket eden bir taraf da dahildir.
İhbar eden taraf (advising party), garantörün talebi üzerine garantiyi ihbar eden taraf anlamına gelir.
İbraz eden (presenter), duruma göre, lehtar veya amir sıfatıyla veya bunlar adına ibrazı yapan bir kişi anlamına gelir.
Garantilerin Türleri
Süreleri Bakımından
- Vadeli
- Vadesiz
Konuları Bakımından
- Geçici Garantiler(Bid Bond, Tender Bond/Guarantee)
- Kesin Garantiler(Performace Bond/Guarantee)
- Avans Garantileri(Advance Payment Guarantee)
- Diğer Garantiler
Retention Guarantees,
Warranty Guarantees,
Maintenance Guarantees,
Steamship Indemnity/Guarantees,
Leasing Guarantees,
Judical Guarantees
Customs Guarantees,
Promissory Note Guarantees,
Red-Clause Guarantees,
Security For a Credit Line,
Consortium Guarantees,
Participation Guarantees,
İşine göre isim alan Garantiler
Urdg formu üzerinde bir garanti örneği:
Date of Issue : 12 JUNE 20xx
To : XYZ ITHALAT IHRACAT, ISTANBUL
Type of guarantee : PAYMENT
Guarantee Number :LG123456
The Guarantor :JBL BANK, MADRID
The Applicant :ABC LIMITED, SPAIN
The Beneficiary :XYZ ITHALAT IHRACAT, ISTANBUL
The Underlying Relationship: GOODS SUPPLY
Guarantee Amount and Currency: EUR.25.000,00
Any document required in support of the demand for payment, apart from the supporting statement that is explicitly required in the text below: UNPAID INVOICE, COPY BILL OF LADING
Language of any required documents: ENGLISH
Form of presentation : PAPER
Place for presentation :JBL BANK, MADRID, SPAIN
Expiry :25 OCTOBER 20xx
The party liable for the payment of any charges:
Outside Turkiye For Account Of Beneficiary
As Guarantor, we hereby irrevocably undertake to pay the Beneficiary any amount up to the Guarantee Amount upon presentation of Beneficiary’s complying demand, in the form of presentation indicated above, supported by such other documents as may be listed above and in any event by the Beneficiary’s statement, whether in the demand itself or in a separate signed document accompanying or identifying the demand, indicating in what respect the applicant is in breach of its obligations under the Underlying Relationship.
Any demand under this Guarantee must be received by us on or before Expiry at the Place for presentation indicated above.
This Guarantee is subject to the Uniform Rules for Demand Guarantees (URDG) 2010 revision, ICC Publication No.758.
Yukarıda bir örneğini kullandığımız URDG formları başlıkları değiştirilerek birçok amaç için kullanılabilirler. Boş örnekleri www.abdurrahmanozalp.com sitesinden alınabilir.
Garantiler yukarıda bahsini ettiğimiz gibi başta dış ticaret olmak üzere müteahhitlik, ihaleler, yapı işleri, avans, sigorta ve kredi gibi aklımıza gelen her alanda rahtalıkla kullanılabilecek güvencelerdir. Kullanırken şartlarına ve tabi tutulacak kurallara dikkat etmek mutlaka bir uzman hukukçu desteği almak önerilir. Güvenceli günlerde görüşmek üzere.
Saygılarımla
Abdurrahman Özalp
Garantiler, URDG ve ISDGP Rehberi, Abdurrahman Özalp, Türkmen Kitabevi,
Basım Tarihi:2022-12 Baskı:1 Sayfa Sayısı:256
