Bu ayki köşemde Avrupa’nın en eski ülkelerinden, sakin ve büyüleyici Portekiz’den bahsedeceğim. Anakara Portekiz ve iki özerk bölgeden oluşan üniter bir cumhuriyettir; başkenti ve en büyük şehri Lizbon’dur. Toplam nüfusu yaklaşık 11 milyondur. Anakara kuzey ve doğuda İspanya ile, Atlantik Okyanusu’nda ise Madeira ve Azor Adaları ile sınır komşusudur. Avrupa kıtasının en batı noktasını oluşturmaktadır.
Batı İber Yarımadası, tarih öncesi dönemden beri yerleşim yeri olmuştur ve en eski yerleşim izleri MÖ 5500 yılına kadar uzanmaktadır. Müslümanlar 8. yüzyılda İber Yarımadası’nı işgal etmiş, ancak Reconquista sırasında kademeli olarak geri püskürtülmüşlerdir. Portekiz bu dönemde, başlangıçta 868’de León Krallığı’nın bir kontluğu olarak ve 1179’da resmen bir krallık olarak kurulmuştur. Daha sonra Keşifler Çağı’nın ana katılımcılarından biri olmuş, denizcilik biliminde birçok önemli ilerleme kaydetmiş ve yeni toprakları ve deniz yollarını keşfeden, yerleşim yerleri, koloniler ve ticaret merkezleri kuran ilk Avrupa ülkeleri arasında yer almıştır. 1910’da cumhuriyet olduktan sonra, Portekiz 1926’dan 1974’te devrilmesine kadar diktatörlük altında yaşamış ve 1976’da tam demokrasinin kurulmasını sağlamıştır.
Portekiz, yarı başkanlık sistemine sahip, anayasal üniter bir cumhuriyet ve dört ayrı egemenlik organına sahip çok partili temsili bir demokrasidir. Cumhuriyet Meclisi olarak bilinen tek meclisli bir ulusal yasama organına sahiptir. Portekiz, anakarası son derece merkezileşmiş olsa da, topraklarını yönetmek için karmaşık bir sistem geliştirmiştir.
Portekiz, 2024 yılında kişi başına düşen GSYİH’si AB27 ortalamasının %82’si olan ve 2022 yılında 0,874 (dünyada 42. sırada) İGE’ye sahip bir Euro bölgesi üyesidir. Ulusal merkez bankasında dünyanın 14. en büyük altın rezervine sahip olup, döviz rezervlerindeki altın payı dünyanın en yüksek seviyesindedir, 8. en büyük lityum rezervine sahiptir ve toplam ihracatı 2024 yılında GSYİH’sinin %46,6’sını temsil etmektedir.
Portekiz’in ulusal para birimi, 2000 yılında Portekiz Escudo’sundan geçişe başlayan ve 2002 yılında konsolide olan Euro’dur. Çoğu sanayi, işletme ve finans kurumu Lizbon ve Porto metropol alanlarında ve bu iki metropol alanının çevresindeki bölgelerde yoğunlaşmıştır.
1990’lardan beri Portekiz’in ekonomik modeli, kamu tüketimine ve ihracata, özel yatırıma ve yüksek teknoloji sektörünün geliştirilmesine odaklanan ekonomik kalkınmaya dayanmaktadır. Sonuç olarak, iş hizmetleri, tekstil, giyim, ayakkabı ve mantar (Portekiz dünyanın önde gelen mantar üreticisidir) ahşap ürünleri ve şarap ve bira gibi içecekler gibi daha geleneksel endüstrilerin önüne geçmiştir.
Portekiz, dünya çapında mantar ve keçiboynuzu üretiminde sırasıyla yaklaşık %50 ve %30 oranında paya sahip olup, dünyanın en büyük üreticisidir. Kestane ihracatında üçüncü, Avrupa’da ise üçüncü büyük kestane selülozu üreticisidir. Portekiz, dünyanın en büyük on zeytinyağı üreticisi arasında yer almakta ve dördüncü büyük ihracatçı konumundadır.
Seyahat ve turizm, Portekiz ekonomisinin önemli bir parçasıdır. Portekiz, 2024 yılı itibarıyla yaklaşık 29 milyon yabancı turisti ağırlayarak dünyanın en çok ziyaret edilen 20 ülkesi arasında yer almaktadır.
2023 yılı itibarıyla Portekiz’in toplam enerji arzının %44’ünü petrol oluşturuyordu. Ancak ülke 2021 yılında kömürle çalışan santrallerden kademeli olarak vazgeçti ve hidroelektrik ve rüzgar enerjisi gibi yenilenebilir enerjileri geliştirmeye başladı ve toplu taşıma ve elektrikli araçlara yatırım yaptı.
Portekiz önemli rüzgar ve hidroelektrik kaynaklarına sahiptir. 2006 yılında, dünyanın o zamanki en büyük güneş enerjisi santrali olan Moura Fotovoltaik Enerji Santrali faaliyete geçti, dünyanın ilk ticari dalga enerjisi santrali olan Aguçadoura Dalga Enerji Santrali ise Norte bölgesinde açıldı. 2025 yılında, yenilenebilir enerji kaynakları ülkenin elektriğinin %68’ini üretiyordu. 2021 yılından bu yana, çoğunlukla İspanya’dan yapılan elektrik ithalatı, 2023 yılı itibarıyla ihracatı yaklaşık %20 oranında aştı ve enerjinin büyük kısmı yenilenebilir kaynaklardan geliyordu.
İhracat rakamlarına daha yakından bakılırsa; karayolu taşıtları, elektrik malzemeleri, mineral yağlar, nükleer reaktörler, plastik malzemeleri başta yer alıyorken, en çok ihracat yapılan ülkeler İspanya, Almanya, Fransa, ABD, Birleşik Krallık’tır.
En çok ithal edilen kalemler arasında karayolu taşıtları, mineral yağlar, elektrik malzemeleri, nükleer reaktörler, plastik malzemeler, ilaç bulunuyor. En çok ithalat yapılan ülkeler arasında İspanya, Almanya, Fransa, Hollanda, İtalya, Çin bulunuyor. Türkiye’den en çok karayolu taşıtları, demir-çelik, pamuk, nükleer reaktör, elektrik malzemeleri ithal etmektedir.
Bu anlamda Elektrik sektörüne biraz daha yakından bakmak istersek, elektrik pazarında yer alan Türk üreticileri arasında Federal Elektrik, ACK Aydınlatma, ARS Plastik, Grup İmaj, Zelkon Elektrik, OPAŞ Elektrik, Multitek, Nisa Luce, Astor Enerji, Erse Kablo, Reçber Kablo, EAE Elektrik gibi firmalar yer alıyor.
