Bu ayki köşemde Adriyatik’in kıyısında turizmi ile dikkatleri üzerine çeken Hırvatistan’dan bahsedeceğim. Hırvatistan, Orta ve Güneydoğu Avrupa’da, Adriyatik Denizi kıyısında yer alan bir ülkedir. Kuzeybatıda Slovenya, kuzeydoğuda Macaristan, doğuda Sırbistan, güneydoğuda Bosna Hersek ve Karadağ ile sınır komşusudur ve batıda İtalya ile deniz sınırını paylaşmaktadır. Başkenti ve en büyük şehri olan Zagreb, yirmi ilçesiyle ülkenin başlıca alt bölümlerinden birini oluşturmaktadır. Ülke 56.594 kilometrekare alana yayılmış olup yaklaşık 3,9 milyon nüfusa sahiptir.
Hırvatlar, 6. yüzyılın sonlarında, o zamanlar Roma İliryası’nın bir parçası olan günümüz Hırvatistan’ına geldiler. 7. yüzyılda, iki dükalık halinde örgütlendiler. Hırvatistan, ilk olarak 7 Haziran 879’da Dük Branimir’in hükümdarlığı döneminde uluslararası alanda bağımsız olarak tanındı. Tomislav, 925 yılında ilk kral oldu ve Hırvatistan’ın krallıklarına yükseltildi. Trpimirović hanedanlığının sona ermesinden sonra yaşanan taht krizi sırasında, Hırvatistan 1102 yılında Macaristan ile kişisel birlik kurdu. 1527’de Osmanlı işgali karşısında Hırvat Parlamentosu, Avusturyalı I. Ferdinand’ı Hırvat tahtına seçti. Ekim 1918’de Habsburg İmparatorluğu’ndan bağımsız Slovenler, Hırvatlar ve Sırplar Devleti Zagreb’de ilan edildi ve Aralık 1918’de Yugoslavya Krallığı’na katıldı. Nisan 1941’de Mihver devletlerinin Yugoslavya’yı işgalinin ardından, Hırvatistan’ın büyük bir kısmı Naziler tarafından kukla devleti olan bağımsız Hırvatistan Devleti’ne dahil edildi. Bir direniş hareketi, savaştan sonra Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nin kurucu üyesi ve üye haline gelen Hırvatistan Sosyalist Cumhuriyeti’nin oluşumuna yol açtı. 25 Haziran 1991’de Hırvatistan Yugoslavya’dan bağımsızlığını ilan etti ve Bağımsızlık Savaşı sonraki dört yıl boyunca başarıyla sonuçlandı.
Hırvatistan ekonomisi yüksek gelirli ve gelişmiş olarak nitelendiriliyor. 2025’te bir Hırvat işçisinin ortalama net maaşı aylık 1.451 €, ortalama brüt maaşı ise yaklaşık 2.019 € idi
2017 yılında ekonomik çıktının büyük bölümünü hizmet sektörü oluşturmuş olup, bu oran GSYİH’nin %70,1’ini oluşturmaktadır; bunu %26,2 ile sanayi sektörü ve %3,7 ile tarım sektörü takip etmektedir.
2017 verilerine göre, işgücünün %1,9’u tarımda, %27,3’ü sanayide ve %70,8’i hizmet sektöründe istihdam ediliyordu. Gemi inşaatı, gıda işleme, ilaç, bilişim teknolojisi, biyokimya ve kereste sanayisi sanayi sektörüne hakimdir.
Savaşın sonucu olarak, ekonomik altyapı, özellikle turizm sektörü, büyük hasar gördü. 1989’dan 1993’e kadar GSYİH %40,5 düştü. Hırvatistan devleti hala önemli ekonomik sektörleri kontrol ediyor ve devlet harcamaları GSYİH’nin %40’ını oluşturuyor.
Turizm, Hırvatistan hizmet sektörüne hakimdir ve GSYİH’nin %20’sine kadarını oluşturmaktadır. 2019 yılı turizm gelirlerinin 10,5 milyar € olduğu tahmin edilmektedir.
Hırvatistan’a hizmet veren 610 kilometre uzunluğundaki ham petrol boru hatları, Rijeka petrol terminalini Rijeka ve Sisak’taki rafineriler ve çeşitli aktarma terminalleriyle birbirine bağlıyor. Sistemin yıllık kapasitesi 20 milyon ton. Doğal gaz taşıma sistemi, 2.113 kilometre uzunluğunda ana ve bölgesel boru hatları ve 300’den fazla ilgili yapıdan oluşuyor ve üretim platformlarını, Okoli doğal gaz depolama tesisini, 27 son kullanıcıyı ve 37 dağıtım sistemini birbirine bağlıyor. Hırvatistan ayrıca bölgesel enerji güvenliğinde de önemli bir rol oynuyor. Krk adası açıklarında bulunan yüzer sıvılaştırılmış doğal gaz ithalat terminali LNG Hrvatska, 1 Ocak 2021’de faaliyete geçerek Hırvatistan’ı bölgesel bir enerji lideri konumuna getirdi ve Avrupa’nın enerji arzının çeşitlendirilmesine katkıda bulundu.
2010 yılında Hırvatistan’ın enerji üretimi, ülke genelindeki doğal gaz talebinin %85’ini ve petrol talebinin %19’unu karşıladı. 2016 yılında Hırvatistan’ın birincil enerji üretimi doğal gaz (%24,8), hidroelektrik (%28,3), ham petrol (%13,6), yakacak odun (%27,6) ve ısı pompaları ile diğer yenilenebilir enerji kaynaklarından (%5,7) oluşuyordu. 2017 yılında net toplam elektrik enerjisi üretimi 11.543 GWh’ye ulaşırken, 12.157 GWh veya elektrik enerjisi ihtiyacının yaklaşık %40’ını ithal ediyordu.
Slovenya’daki Krško Nükleer Santrali, Hırvatistan’ın ithalatının büyük bir bölümünü karşılıyor. %50’si Hrvatska elektroprivreda’ya ait olup, Hırvatistan’ın elektriğinin %15’ini sağlıyor.
Dış ticaret rakamlarına bakıldığında; mineral yağlar, elektrik malzemeleri, nükleer reaktörler, ilaç, ahşap ürünler ihracat kalemlerinde başta yer alırken, en çok ihracat yaptığı ülkeler ise Almanya, İtalya, Bosna Hersek, Slovenya, Sırbistan’dır.
En çok ithal ettiği kalemler mineral yağlar, nükleer reaktörler, karayolu taşıtları, elektrik malzemeleri ve ilaç ithal etmektedir. En çok ithalat yaptığı ülkeler sırasıyla Almanya, İtalya, Slovenya, Macaristan, Avusturya’dır. Türkiye’den en çok demir-çelik, nükleer reaktör, kara yolu taşıtları, elektrik malzemeleri, plastik malzemeleri ithal etmektedir.
Bu anlamda Elektrik sektörüne biraz daha yakından bakmak istersek, elektrik pazarında yer alan Türk üreticileri arasında Federal Elektrik, ACK Aydınlatma, ARS Plastik, Zelkon Elektrik, OPAŞ Elektrik, Multitek, Nisa Luce, Astor Enerji, Reçber Kablo, Erse Kablo gibi firmalar yer alıyor.
