Bu ayki köşemde Gökkuşağı Ulusu olarak adlandırılan ve aynı zamanda ‘Geleceğin En İyi Afrika Ülkesi’ olarak bahsedilen Afrika kıtasının en güneydeki ülkesi Güney Afrika’dan bahsedeceğim.
Kuzeyde komşu ülkeler Namibya, Botsvana ve Zimbabve; doğu ve kuzeydoğuda Mozambik ve Esvatini; ve Lesotho’yu çevreler. nüfusu 64 milyondan fazladır. Pretoria idari başkenttir; Parlamento’nun merkezi olan Cape Town yasama başkentidir ve Bloemfontein adli başkent olarak kabul edilir. En büyük ve en kalabalık şehir Johannesburg’dur, bunu Cape Town ve Durban takip eder.
1652’de Hollandalılar, Hollanda Cape Kolonisi’ndeki Table Bay’de ilk Avrupa yerleşimini kurdular. 1795’teki işgali ve 1806’daki Blaauwberg Muharebesi, İngiliz işgaline yol açtı. Önemli bir ayaklanma dönemi olan Mfecane, Zulu Krallığı da dahil olmak üzere çeşitli Afrika krallıklarının oluşumuna yol açtı.
Bölge daha fazla sömürgeleştirildi ve Maden Devrimi, sanayileşme ve kentleşmeye doğru bir kaymaya tanık oldu. İkinci Boer Savaşı’nın ardından, Cape, Natal, Transvaal ve Orange Nehri kolonilerinin birleşmesiyle 1910’da Güney Afrika Birliği kuruldu ve 1961 referandumundan sonra cumhuriyet oldu. Cape’deki çok ırklı Cape Nitelikli Oy Hakkı kademeli olarak aşındı ve Siyah Güney Afrikalıların büyük çoğunluğuna oy hakkı 1994’e kadar verilmedi.
Ulusal Parti, 1948’de apartheid rejimini dayatarak önceki ırk ayrımcılığını kurumsallaştırdı. Afrika Ulusal Kongresi ve ülke içinde ve dışında diğer apartheid karşıtı aktivistlerin büyük ölçüde şiddet içermeyen mücadelesinin ardından, ayrımcı yasaların kaldırılması 1980’lerin ortalarında başladı. 1994’te genel seçimler yapıldı ve ardından tüm ırk grupları, parlamenter bir cumhuriyet ve dokuz eyaletten oluşan ülkenin liberal demokrasisinde siyasi temsil hakkına sahip oldu.
Güney Afrika toplumu çeşitli kültürleri, dilleri ve dinleri kapsar; ülke, özellikle apartheid sonrasında, çok ırklı ve çok kültürlü çeşitliliğini tanımlamak için sıklıkla “gökkuşağı ulusu” olarak adlandırılır.
Güney Afrika karma bir ekonomiye sahiptir. Ekonomisi Afrika’nın en büyük, teknolojik olarak en gelişmiş ve sanayileşmiş ekonomisidir. Ayrıca, Sahra Altı Afrika’daki diğer ülkelere kıyasla kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasılası (GSYİH) nispeten yüksektir ve 2025 itibarıyla satın alma gücü paritesine göre 16.010 ABD doları ile dünyada 107. sırada yer almaktadır. Para birimi olan
Güney Afrika Randı (ZAR), Güney Afrika’da günlük işlemlerde kullanılan resmi ve birincil para birimidir. Güney Afrika Randı aynı zamanda Afrika’da en çok işlem gören para birimi ve küresel döviz piyasasında yer alan birkaç Afrika para biriminden biridir.
Güney Afrika’nın başlıca uluslararası ticaret ortakları arasında Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Çin, Japonya, Birleşik Krallık ve İspanya’nın yanı sıra güçlü Afrika içi ticaret bağları bulunmaktadır. Bu ülkeler, özellikle otomotiv üretimi, madencilik, tarım ve teknoloji gibi sektörlerde hem ithalat hem de ihracatın önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Çin, büyük ölçüde mineral ve hammadde ihracatıyla Güney Afrika’nın en büyük tek ticaret ortağı olmaya devam ederken, Almanya ve Amerika Birleşik Devletleri otomotiv ve makine ihracatında önemli destinasyonlardır. Birleşik Krallık da özellikle şarap ve tarım ürünleri alanında güçlü ticaret bağlarını sürdürmektedir.
Ağustos 2013’te Güney Afrika, ülkenin ekonomik potansiyeli, işgücü ortamı, maliyet etkinliği, altyapısı, iş dostu yapısı ve doğrudan yabancı yatırım stratejisi temelinde FDI Intelligence tarafından Geleceğin En İyi Afrika Ülkesi olarak derecelendirilmiştir.
Güney Afrika’nın imalat sektörü, GSYİH’ye yaklaşık %13 katkıda bulunarak ve çeşitli sektörlerde 1,7 milyondan fazla kişiye istihdam sağlayarak ulusal ekonomide hayati bir rol oynamaktadır. Sektörün temel taşlarından biri, Güney Afrika’yı bölgesel bir araç üretim merkezi haline getiren otomotiv endüstrisidir.
Toyota, Volkswagen, BMW, Ford, Mercedes-Benz ve Nissan gibi büyük uluslararası üreticiler ülkede büyük ölçekli montaj tesisleri işletmektedir. Güney Afrika, yerel olarak üretilen araçlarının %60’ından fazlasının, özellikle Avrupa ve Sahra Altı Afrika’ya ihraç edilmesiyle, önde gelen araç ve otomotiv bileşenleri ihracatçılarından biri olmaya devam etmektedir. 2024 yılında Güney Afrika yaklaşık 600.000 araç üreterek Afrika’nın en büyük otomotiv üreticisi ve küresel olarak 21. sırada yer almıştır.
Güney Afrika, işlenmiş gıda ve içecek, kimyasallar, tekstil ve çelik üretimini içeren gelişmiş bir endüstriyel temele sahiptir. Ülke aynı zamanda hem iç pazarın ihtiyaçlarını hem de uluslararası pazarların ihtiyaçlarını karşılayan madencilik ekipmanları, endüstriyel makineler ve inşaat malzemeleri alanında önemli bir üreticidir.
Hammaddeleri mamul ürünlere dönüştüren tarımsal işleme sektörü, kırsal kalkınmaya ve istihdam yaratılmasına önemli katkı sağlayan bir diğer önemli alandır. Ayrıca, temel demir-çelik, demir dışı metaller ve metal ürünlerinin üretimi, altyapı gelişimini ve ihracatı desteklemede temel bir rol oynamaktadır.
Coğrafi ve iklimsel kısıtlamalara rağmen, Güney Afrika kıtanın en verimli tarım ekonomilerinden biridir. Ülke, mısır, turunçgiller, şarap, şeker kamışı, üzüm, yün ve elma ve armut gibi yaprak döken meyvelerin önemli bir üreticisi ve ihracatçısıdır. Batı Kap, meyve ve şarap üretimiyle ünlüdür; Özgür Devlet ve Mpumalanga eyaletleri ise mısır ve tahıl tarımının merkezi konumundadır. Ülke ayrıca, özellikle sığır, koyun ve kümes hayvanları olmak üzere köklü bir hayvancılık sektörüne sahiptir.
Güney Afrika, 2006 yılına kadar dünyanın en büyük altın üreticisi unvanını yaklaşık 100 yıl boyunca korumuştur. Ülke, 1970 yılında, o dönemde dünya maden arzının neredeyse %80’ini oluşturan 1.000 tonluk bir zirveye ulaşarak altın üretmiştir. Ancak, kaynakların tükenmesi, artan maliyetler ve düzenleyici zorluklar nedeniyle üretim o zamandan beri keskin bir düşüş göstererek 2008’de 205 tona, 2015’te ise 145 tona gerilemiştir. Bu düşüşe rağmen, Güney Afrika küresel olarak 5. büyük altın üreticisi olmaya devam etmekte ve tahmini 6.000 ton altın rezervine sahiptir; bu da dünyanın en yüksek rezervlerinden biridir. Ülke aynı zamanda dünyanın en derin altın madeni olan ve derinliği yaklaşık 4.000 metreye ulaşan Mponeng Altın Madeni’ne de ev sahipliği yapmaktadır.
Güney Afrika, altının yanı sıra, çok çeşitli mineral kaynaklarının da önde gelen küresel üreticilerinden biridir. Şunlara sahiptir:
Krom, manganez, platin, vanadyum ve vermikülit üretiminde dünyada 1. Sıradadır.
İlmenit, paladyum, rutil ve zirkonyum üretiminde 2. Sıradadır.
Kömür ihracatında 3. sıradadır ve önemli bir demir cevheri üreticisidir.
2012 yılına gelindiğinde Güney Afrika, dünyanın en büyük demir cevheri tüketicisi olan Çin’e demir cevheri sağlayan üçüncü büyük tedarikçi olarak Hindistan’ı geride bırakmıştır.
Türkiye ile ticaretinde en çok ithal ettiği kalemler nükleer reaktörler, mineral yağlar, karayolu taşıtları ve elektrik malzemeleridir.
Bu anlamda Elektrik sektörüne biraz daha yakından bakmak istersek, Güney Afrika elektrik pazarında yer alan Türk üreticileri arasında Federal Elektrik, Kym Kablo, Nak Kablo, ACK Aydınlatma, ARS Plastik, Grup İmaj, Zelkon Elektrik, Novo Aydınlatma, Gapsan Trafo, Entes, Üntel Kablo, Klemsan, Tempa Pano, Esitaş, EAE gibi firmalar yer alıyorken, Avrupalı markalar ve Çinli markalar da pazarda çokça yer edinmiş durumda.
Eskom, Güney Afrika Elektrik Tedarik Kurumu, Afrika’nın en büyük elektrik üreticisidir ve üretim kapasitesi açısından dünyanın en büyük yedi, satışlar açısından ise ilk dokuz arasında yer almaktadır. Güney Afrika’nın en büyük devlet kuruluşudur. Eskom, Kendal Elektrik Santrali ve Afrika’nın tek nükleer santrali olan Batı Kap Eyaleti’ndeki Koeberg nükleer santrali de dahil olmak üzere bir dizi önemli elektrik santralini işletmektedir.
Şirket, Üretim, İletim ve Dağıtım bölümlerine ayrılmıştır ve Güney Afrika’da kullanılan elektriğin yaklaşık %95’ini üretmektedir.
Görüşmek dileğiyle…
