Bildiğiniz üzere önceki makalelerimde de bahsettiğim, konvansiyonel lambalar; akkor flamanlı enkandesan lambalardan, kompakt floresanlara, gaz deşarjlı lambalardan, halojen lambalara hepsi, farklı ve nispeten değişik teknolojileri içinde barındırıyorken, LED ile (ışık yayan diyotlar) yani ışınım ile tek tip bir çözüm önerisi sunulur oldu.

Muazzam bir gelişim, değişim. Teknoloji bizi kendine her alanda olduğu üzere, aydınlatma sektöründede hayran bırakıyor. Bugün ülkemizde;

Sokaklar, parklar, okullar, hastaneler, cezaevleri, hemen her yeni binalar, camiler, gökdelenler, bina cepheleri, stadyumlar, otoyollar, köprüler, tüneller… LED ile aydınlatılıyor.

Bunun yanı sıra; yeni model arabaların tüm aydınlatma noktalarında (ortalama 100 nokta ve üzeri ), her türlü bilgisayar ve donanımında, tüm teknolojik ev aletlerinde, telefonlarda, tabletlerde, evlerde, avizelerde LED’ler kullanılıyor.

Hem verimli, enerji tasarruflu, uzun ömürlü, hemde pratik, çözüm odaklı, efektif ve kolay uygulanabilir yanları ile tercih edilmesininde hiç tereddüt ettirtmiyor.

LED lambalar ile ilgili hala bazı kaygılar ve şehir efsaneleri duyuyorum. Bu yanlış bilgileri ve oranı çok azalmış olsa da; hala öne çıkan LED ile ilgili yanlış bilinen bir kaç gerçeğe değinmek isterim.

Evlerimize LED lamba alırken bizi yanıltan efsanelerden ve bilgi kirliliğinden biraz arınması açısından faydalı olacağını düşündüğüm doğrular şöyledir.

Efsane1: LED lambaların enerji tüketimi normal lambalara göre biraz daha düşüktür.

Cevap: Hem doğru, hem yanlış. LED lambalar, normal ampullere kıyasla biraz değil, bir hayli az enerji tüketir. Çünkü LED lambalar %90 daha az enerji harcayıp, daha fazla ışık üretirler; bu sayede enerji tasarrufu elde edilmesine yardımcı olurlar.

Bir evdeki tüm ampulleri LED lamba ile değiştirerek ay sonunda gelen elektrik faturasından %30’a varan tasarruf sağlamak mümkündür.

Aynı zamanda LED lambalar A+ veya A++ enerji sınıfı etiketine sahiptir. Yani, bir LED lamba, satın alındığı andan itibaren elektrik faturasını azaltmaya ve dolayısıyla tasarruf etmeye yardımcı olur.

Efsane 2: LED lambaların parlaklığı, sahip olduğu watt’a göre değişir.

Cevap: Hayır. Birçok kişi bir ampulün watt gücü (W) ne kadar yüksek ise, o ampulün daha parlak olacağını düşünür.  Fakat watt gücü bir ampulün sadece ne kadar güç tükettiğini anlatır.

Bir ampulün parlaklığı aslında lümen (lm) cinsinden ölçülür. Şeffaf ampullerin daha parlak ışık vermesi için içlerindeki telin ısınması gerekir; fakat LED lambalarda böyle bir gereklilik yoktur. LED lambalar, çok daha düşük bir watt tüketerek klasik bir ampulle aynı parlaklığı (lümen cinsinden) sağlar.

Örneğin 60 watt’lık bir şeffaf ampul 10 watt’lık bir şeffaf ampule göre daha parlaktır ancak, 9 watt’lık LED lambadan daha az parlaklığa sahiptir.

2 adet lambanın hangisinin daha parlak olduğunu anlamak için watt değil lümen değerine bakılmalıdır. Lümen değeri daha büyük olan lamba daha her zaman daha parlak yanacaktır.

Şeffaf lambanın watt değeri LED lambadan daha büyüktür (60W>9W); ancak LED lambanın parlaklığı daha fazladır (806 lümen> 710 lümen) . Sonuçta LED lamba daha fazla ve parlak ışık verir.

Efsane 3: LED lambalar sağlığa zararlıdır: Kansorejen etkisi vardır ve radyasyon yayar.

Cevap: Hayır,  LED lambalar sağlığa zararlı değildir.  LED lambaların içi çevre dostu teknoloji ile donatılmıştır.

Tüm Avrupa yönetmeliklerine uygundur, geri dönüştürülebilir malzemelerden üretilirler, çevreye zararları bulunmaz. Bir LED lamba gözle görülemeyen morötesi ve kızılötesi gibi ışınlar yaymaz; bu nedenle göze zararlı değildir. LED lambalar kırpışmalara ve titreşimlere sebep olmaz.

Efsane 4: LED lambaların ömrü, diğer lambalar kadardır. 

Cevap: Hayır. LED lambaların kullanım ömrü 15 yıldan başlar. Sadece akşamları oturma odasında günde ortalama 3 saat kullanılan bir LED lamba, aralıksız 15 yıl boyunca bozulmadan ışık vermeye devam eder.

Bu sayede sürekli ampulleri değiştirmek gerekliliği ortadan kalkar. Günde 3 saat ortalama kullanım ömrü olduğu varsayıldığında, 1 adet LED lamba, 2 adet tasarruflu, 4 adet halojen ve 10 adet şeffaf enkandesan lambaya eşit kullanım ömrüne sahiptir.

 Efsane 5: LED lambalar ortam şartlarından çabuk etkilenip çabuk ısınırlar.

Cevap: Hayır. LED lambalar ortam şartlarına uyumludur. Çok sıcak veya çok soğuk zorlu ortam koşullarında ışık kalitesinden ödün vermezler. Ayrıca, LED lambalar ışık üretimi esnasında dışarıya da ısı vermezler.

Yani, uzun süre yanmaktan olan bir LED lambaya çıplak elle dokunulduğunda el yakmaz. Bu sebeple LED lamba, yaz veya kış vakti tüm mekânlarda kullanılabilir.

Efsane 6: LED lambalar tarafından yayılan ışık kalitesizdir.

Cevap: Hayır. Daha yeni satın aldığınız kırmızı renkli bir tişörtün eve döndüğünüzde aslında bordo renkli olduğunu hiç fark ettiniz mi? Bu renk değişiminin ana sebebi, tişörtü satın aldığınız mağazada kullanılan kalitesiz ışık kaynaklarıdır.

Güneş en doğal ışıktır ve bu nedenle diğer ışık kaynakları için bir referans noktasıdır. Çünkü güneşin doğal ışığı renkleri gerçek ve capcanlı olarak gösterir.

CRI kısaltmasıyla bilinen renksel geri verimi indeksi 0-100 ölçeği arasındadır ve ışık kaynaklarının rengi ne kadar doğru olarak yansıttığının gösterir.

Doğal güneş ışığı 100 ‘lük renksel geri verim endeksine sahiptir LED lambalar indeksi ise güneşe yakındır; 80’in üzerindedir. Bu sebeple eve daha çok güneş ve canlılık getirilmek istendiğinde LED lambalar en iyi çözümdür.

Efsane 7: LED lambalar çok pahalıdır.

Cevap: Hayır. LED lambalar, diğer ampullere göre çok daha iyi bir yatırım aracıdır. LED lambaların 2 temel özelliği vardır; düşük enerji tüketimi ve uzun kullanım ömrü.

Bu 2 özellik sayesinde LED lamba satın almak, tasarruf ettirecek ve elektrik faturasını hızlıca düşürecektir. Şimdilerde talebe bağlı olarak artan arz dolayısıyla, LED lambalar konvansiyonel lambalardan daha ucuz olduğu modelleri mevcuttur.

Efsane 8: LED lambaların parlaklığı ayarlanamaz.

Cevap: Hayır. Aydınlatma çok kişiseldir, evin ambiyansını bir anda değiştirmeye yardımcı olur. Ampulleri kısıp loş bir ortam yaratılabilir, böylece gevşemek ve rahatlamış hissetmek mümkün olabilir. Böylesi bir ortam yaratmak içinse kısılabilir lambaya ihtiyaç vardır.

Günümüzde kutusunun üzerinde kısılabilir (dim edilebilir) ibaresi bulunan LED lambaların parlaklığını istenildiği gibi değiştirmek mümkündür. Hatta bazı özel  LED lambaların sadece parlaklığı değil, ışık rengi de ayarlanabilmektedir.

Sonuç olarak, LED lambalar yüksek enerji tasarrufu sağlayarak ev ekonomisine büyük katkıda bulunur. Çevreye duyarlıdır, sürdürülebilir bir geleceği destekler.

Günümüzde LED lambaya olan talep arttıkça, maliyetler de düşmektedir.  LED lambalar için yukarıdaki doğrular, aynı bakış açısıyla, LED armatürler içinde geçerlidir.

LED teknolojik ve gerçek bir çözümdür. Doğru markalar ve doğru ürünlerini tercih ettiğinizde, sonuçları sizin doğrularınız ile örtüştüğünü göreceksiniz.

Yeni sayımızda görüşmek üzere, sağlıcakla kalın.

Aklımıza, Ultraviyole(UV) nedir ? sorusu geliyorsa, biraz teknik olmakla beraber; kısaca radyasyon, yani güneşten gelen ışık enerjilerinden biridir diyebiliriz.

Güneş, bilinen tanımıyla elektromagnetik spektrum adlı bir dizi enerji yayar. Bu enerjinin şekilleri, dalga boylarına göre sınıflandırılır. En kısa dalga boylu olanı radyasyon, aynı zamanda en fazla enerjik olanıdır.

UV radyasyon; 320-400 nm arasında UV-A, 280-320 nm arasında UV-B ve 200-280 nm arasında UV-C olmak üzere üç kategoride sınıflandırılır. UV-C ışını, sağlık sektöründeki pozitif katkısı dolayısıyla bizi ilgilendiren kısmıdır.  

Ultraviyole (UV) ışık, gözle göremeyeceğimiz kadar mavi bir ışıktır. Dalga boyu 100 nm ile 400 nm arasındadır. Işık tayfında, röntgen ışığından önce, mordan sonra gelir. Renk Sıcaklığı-Kelvin konulu içeriğimize göz atınız.

Bu nedenle morötesi ışık adı da verilir. Doğadaki ana kaynağı Güneştir. Güneşten dünyamıza gelir fakat atmosferde önemli bir kısmı tutulur. Dezenfektan özelliklidir ki, zaten konumuzda bu kısmı ile ilgilidir.

Bahsettiğim üzere, UV-C ışınları, insan gözünün göremediği 200 – 280 nanometre (nm) dalga boyu aralığındadır. 253,7 nm dalga boyunda mikroorganizmaların DNA’larını bozup onları zararsız hale getirerek dezenfeksiyon veya sterilizasyon amacıyla kullanılabilir.

Tabii, DNA ‘dan ve RNA’ dan (Ribo Nükleik Asit) parça kopmalarına ve mutasyonlara sebep olması dolayısıyla etkilidir ama bildiğimiz, kanserojen bir ışıktır. RNA’dan urasil kopartır. Urasil, RNA’nın yapısındaki dört bazdan birisidir. Böylece protein sentezini de durdurur. Bu ışığın mikrop öldürücü etkisi buradan gelir.

Güneş kaynaklı UV ışını, teknik olarak üretilebilmektedir. O nedenlede hayatımıza, doğru kullanımlı olumlu etkileri ile hizmet verebilmektedir.

UV ışınların Herpes virüslerini (uçuk) saniyeler içerisinde yok edebildiği, Tüberküloz (verem) mikrobunda ise15-20 dakika içinde etki gösterdiği bilimsel olarak kanıtlanmış durumda.

Bu ışıkları hayatımızda en çok; hastanelerde, diğer medikal merkezlerde (dişçi gibi) ve hayatımıza dokunan kısmıyla kuaförlerimizde, traş malzemelerini sterilize etmede kullandıkları mini bir mutfak fırını görünümlü olan, sterilizasyon ünitesi içinde görmekteyiz.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından Pandemi olarak tanımlanan koronavirüs (COVID-19), dünyamızın dört bir yanında pek çok ülkeye sıçramış durumda.

Bu ülkelerde, hastane ve diğer sağlık kuruluşlarında hastaların tedavisi gece gündüz, yoğun bir şekilde devam ediyor. UV-C lambaları, insanları doğrudan tedavi edemese de, önemli katkıları olabiliyor.

Peki nasıl kullanılırsa ne etkisi olur ?

UV-C ışınları ile sudaki, havadaki ve yüzeylerdeki virüs, bakteri ve küfler yok edilebilir. Hastanelerde, diğer sağlık kuruluşları ve okul gibi kamusal alanlarda, uçak, tren, gemi vb. mekanlarda (geceleri veya ortamda kimse kalmadığında) UV-C lamba mekanizmaları kurulabilir.

UV-C ışınlarıyla temizlik saatleri belirlenerek virüsler etkisiz hale getirilebilir. Bu uygulama, hem bugün hem de gelecekte hastaların iyileşme sürecinde olası komplikasyonlara yol açabilecek virüsleri de ortadan kaldıracaktır.

Burada ortam sterilizasyonu yapılabildiği gibi, tedavi süreçlerinde kullanılan tüm araç, gereç, kıyafet vb. ekipmanlar da, yine steril bir odada kimsenin girmediği bir zaman diliminde, UV-C ışınlı lambalar ile dezenfekte edilmesi sağlanabilir.

Bu kapsamda, yapılan çok güncel bir araştırmaya göre; UV-C ışınları, yüzeylerin üzerindeki COVID-19 virüsünü etkisiz hale getirebilir ve gelecekte yeni virüs salgınlarının çıkma riskini düşürebilir.*

Güvenli olması için UV-C lambalar, mutlaka uzman profesyoneller tarafından kullanılmalıdır. Kullanım sırasında ışınlar zarar verebileceği için gözler ve cilt örtülmelidir.

İnsanlar, UV-C ışınlı lambaları asla kendilerinde veya hayvanlarda kullanmamalılar. Aksi takdirde göz ve deride ciddi hasarlar görülebilir. Eğer bu ışık göze doğrudan temas ederse,görme kaybı ile sonuçlanabilir. Bu ışığın gözlerde yaptığı hasarı onarmak zordur.

Bu ışığa direk maruz kalan insanda (eritrositleri parçalanabileceği için) anemi olması söz konusu olabilir.

Ultraviyole ışık derimizi, önce esmerleştirir, uzun süre maruz kalınırsa yakar. Güneşlendiğimizde, derimizde oluşan esmerleşmenin sebebi bu ışıktır. Güneş yanıklarının sorumlusu da bu ışıktır.

Ozon tabakasının önemi burada ortaya çıkıyor. Güneşten gelen ultraviyole ışıklar, atmosferden geçerken bir kısmı süzülerek, engellenmiş olur.

Ancak son zamanlarda ozon tabakasındaki delik sebebiyle insanlar üzerine daha fazla ultraviyole ışık gelmektedir. Bu sebeple, güneş ışınlarına uzun süre direk maruz kalmanın risklerine dikkatinizi çekerim.

Korona virus dolayısıyla, dünya üzerindeki insan popülasyonlarının izolasyonu sürecinde, üretim ve sanayilerin bir müddet durduğu yerde, ozon tabakasının kendini onarımı olası olabilir. Bu virüse bağlı yaşadığımız izole hayatla, belki de ironik biçimde yerküreye olumlu etki edecek olabiliriz.

Sonuç itibariyle,

• UV-C lambalar, doğru ellerde ve doğru kullanılırsa sağlığa katkısı olduğu ortadadır.
• UV-C ışınlı lamba kullanan herkes, güvenlik talimatlarına harfiyen uymaları kendi sağlığı için önemlidir.,

1 Mayıs İşçi  Bayramımız, 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramımız ve Ramazan Bayramımız kutlu olsun. Yaz aylarına bir adım daha yaklaşırken, güneş dolu sağlıklı günler dilerim.

* UV-C ışınlarının, bakteri ve virüslerin yok edilmesinde ne kadar etkili olduğunu ortaya koyan mikrobiyoloji araştırması.

Bize düşen sağduyu ve sabır ile, Bilim Kurulu tavsiyelerine harfiyen uymamızdır. Akılla haraket etmek zorundayız.

Umuyor ve diliyorum ki en kısa sürede bu Pandemi sona ersin.

Tam burada bilimin ışığından her anlamda ayrılmamayı salık veririm:

Böyle küresel bir sağlık problemi söz konusu olunca; bu makalemde, ışığın sağlık üzerinde etkilerine değinmek istedim.

Kaç zamandır ışık ve aydınlatma kavramları fonksiyonel bir gereklilik olmaktan çıkarak daha kişisel ve akıllı olmaya başladı. Çok yakın bir geleceğe baktığımızda bir gün tüm ampul ve armatürlerin dijital ve yerel ağa bağlanmaya hazır olacağını görebiliyoruz.

Bu teknolojik ivmenin merkezinde İnsan odaklı aydınlatma yatmaktadır. İnsan odaklı aydınlatma, birçok diğer katkının yanı sıra; İnsan sağlığına katkıda bulunacak aydınlatma çözümleri geliştirirken, faydaları sebebiyle doğal olarak, gün ışığı en önemli esin kaynağı olmaktadır. Çünkü gün ışığı tüm aydınlatma parametrelerini, en mükemmel şekilde birleştiren tek ışık kaynağıdır. Burada püf noktası:

• Doğru ışık,
• Doğru renkler,
• Doğru zamanlama.

Işık; Hislerimiz, Uykumuz Ve Vücut Fonksiyonlarımız Üzerinde Etkilidir.

Bilimsel araştırma sonuçlarına göre, gün içindeki yüksek ışık seviyeleri, biyolojik saati ve uyku-uyanma ritmini düzenlemeye yardımcı olmaktadır.

Aydınlatma, doğal gün ışık akışını takip ettiği zaman sabah ve akşamları sıcak sarımsı ışık ve gün ortasında daha enerji veren soğuk beyaz ışık-vücudunuzun biyolojik ritmini destekleyici etkiye sahiptir.

Renkli Kelvin “Renk Sıcaklığı” konusuna bakınız..

Aydınlatma uygulamaları uzun, hatta kısa sürelik hastane ya da gün ışığı almayan bir oda tecrübesi yaşayacak hastalar için çok faydalı olabilir.

Aydınlatma teknolojisinde gerçekleşen büyük devrime paralel olarak, ışığın insan davranışı üzerindeki etkilerinin anlaşılması hızlı bir şekilde gelişti.

Artık işyerleri, evler, özellikle de okullar ve hastanelerde, kişilerin biyolojik saatini destekleyecek uygulamalar yapmak daha kolay ve maliyetsiz.

Işık insanda;

• Görüşü sağlar
• Sirkadiyen ritmimizi
• Çevre deneyimlememizi sağlar
• Mental fonksiyonlarımızı

Sirkadiyen Ritmi nedir diye soracak olursanız; vücut saatimizin düzenidir demek yeterli olacaktır. Bu ritim, vücudunuzun kimyasal ve hormonal üretim ve metabolizmasını yaklaşık 24 saatlik döngü boyunca düzenler. Bu, uyku zamanında uyumanızı ve uyanmanız gerektiğinde uyanmanızı sağlar. Sirkadiyen ritimler vücut tarafından üretilir ama dış uyaranlar onları etkileyebilir.

Sirkadiyen ritmini destekleyen dış uyaranlardan olan, doğru aydınlatma çeşitli faydalar yaratabilir.

ARTAN UYKU SAATİ

• Kısalan uykuya dalma süresi,
• Artan hasta memnuniyeti,
• Artan personel

Hastanelerimizde bugünlerde yaşanan trafiğe olumlu katkı sunacak yapay Işığın sağlık üzerinde etkisine dair önemli 5 başlığa değinmek isterim:

IŞIĞIN YOĞUNLUĞU

• Görüş keskinliği, ışığın yoğunluğuna bağlıdır. Hastane ortamında görüş keskinliği ve netliği her tür operasyonel işlemde gerekli ve önemlidir.
• Konsantrasyon ve dikkat seviyesini artırır.
• Dimlenmiş aydınlatma ortamında işbirliksel davranış ve yaratıcılığı artırır.
• Okuma hızını artırır.

IŞIK KAYNAĞININ RENK SICAKLIĞI;

• Göz 6000K’de 2700K’e kıyasla daha yavaş
• Konsantrasyon ve dikkat seviyesini artırır.
• Uykusuzluğu azaltır ve kişileri iyi hissettirir.
• Sıcak ışık ortamında artan işbirliksel davranış söz konusudur.

IŞIĞIN DAĞILIMI;

• Görsel konfor ve ortam aydınlatması arasında yüksek bağlantı vardır. Doğru ışık dağılımı, yüksek konfor demektir.
• Direk veya endirek aydınlık, odanın görünümünü zenginleştirir, psikolojiyi olumlu etkiler.
• Goven (2010, 2011) çocukları ruhsal halleri ile ortam aydınlığı arasında korelasyon bulmuştur.

IŞIĞIN KONTROL EDİLEBİLİRLİĞİ

Araştırmalar göstermektedir ki kişiye özel ayarlanmış ışık ton ve yoğunlukları en ideal görsel konforu sunmaktadır. Kontrol edilebilirlik 3 farklı konuda katkı sağlanmaktadır:

• Doktor ve hemşire için daha yüksek iş tatmini.
• Hasta için, iyileşen ruh hali ve konfor.
• Ortamda daha yüksek verim, doğru tanılar, doğru kararlar,üretkenlik.

DOĞRU AYDINLATMA TASARIMI

• Görsel konfor ve ortam aydınlatması arasında yüksek bağlantı vardır. Olumlu etkileşirler.
• Araştırmalar gösteriyor ki aydınlatma ile oluşan memnuniyet, bulunulan çevreye dair, daha yüksek bir memnuniyet oluşturuyor. Buda daha yüksek iş tatminini..
• Aydınlatma memnuniyeti ile hastane çalışanın işine bağlılığı arasında doğru orantı vardır.
• Çalışanlar içinse yüksek seviyedeki fonksiyonel ışıklar, daha iyi bir çalışma ortamı yaratıyor.

Sistem, hastanın biyoritmini gün boyunca destekleyen, uyku döngüsünde kanıtlanmış pozitif etkisi olan ve hem hasta hem de çalışanlar için daha fazla konfor ve tatmin sunan yenilikçi dinamik aydınlatma reçeteleri kullanıyor.

Alzheimer hastaları ile yapılan çalışmalarda da görüyoruz ki; ışık uyku düzeni için son derece önemli bir faktör. Dört haftalık ekstra ışık ile aydınlatılan odalarda kalan hastaların önce yaşadığı uykusuzluk probleminin giderilerek düzenli bir uyku düzenine geçtiği görülüyor.

Buradan da göreceğimiz gibi artan ışık seviyesi ve dönüşen ışık sıcaklığının uyku-uyanıklık dengesi, algı ve ruh hali üzerinde pozitif katkı sağlıyor.

Uluslararası 3 araştırmaya göre;

• Psikiyatri Bölümünde, daha parlak ışıkların kullanılması sayesinde, depresyona maruz hastalar, 3 gün daha kısa süre hastane süreci geçirdi. Anna Virz-Justice PhD-Colin Fournier AA Dip ( Hon) Design & Health Scientific Review -2010
• Daha çok gün ışığına maruz kalan hastalar, daha az stres yaşıyor ve daha az ilaç kullanımımız olacak. Jeffrey V.Malch et all. Psychosomatic Medicine 67: 157-163 2005
• Sağlık tesisilerinde arttırılan aydınlık seviyeleri, zarar görmüş algı, ruh hali, davranış, vücut fonksiyonları ve uyku semptomlarında iyileşme sağlamıştır. J.W.Van Someren. A. Kessler, M.Mirmiram ve D.F Swaab

Şunları unutmayalım:

• Bol gün ışığına maruz kalan hastalarda yatış süreleri 5% oranlarında azalmakta.
• Gündüz gün ışığı, bipolar depresyon için hastane yatış süresini kısaltıyor.
• Daha çok gün ışığına maruz kalan hastalar, daha az stres yaşıyor ve daha az ağrı kesici kullanımı oluyor.
• Gün ışığı olmayan bir odada stres krizlerinin görülme oranı 3 kat daha fazla.

Gün ışığını alamayan hastane ortamları içinde, gün ışığını birebir taklit eden aydınlatma çözümleri var ve tüm bu olumlu sonuçlara, güneşsiz ortamda ulaşmakta ışığın büyüleyici gücü ile mümkün.

23 Nisan Ulusal Eğemenlik ve Çocuk Bayramınızı kutlar, çocuklarımızın mutlu ve hep güldüğü sağlıklı günler, sağlıklı bir dünya dilerim.

Bir sonraki sayıda görüşmek üzere, sağlıcakla kalın.

Görüşmek dileğiyle..

Uv Işınlar 3 Farklı Spektral Alana Ayrılırlar:

1. UV-C (100-280 nanometre arası),
2. UV-B (280-315 nanometre arası),
3. UV-A (315-400 nanometre arası).

UVC Ampuller

UV-C ışınlarının mikrop öldürücü etkisini istenen yerde ve istenen oranda kullanabilmek amacıyla özel amaçlı UVC ampuller geliştirilmiştir.

UVC ampullerden yayılan UVC ışınları karşılarına gelen mikroorganizmanın DNA yapısına, saniyeler içinde hasar vererek üreme ve koloni oluşturma yeteneklerini yok ederler.

Günümüzde antibiyotiklere dirençli hale gelen virüsler ve bakteriler de dâhil olmak üzere tüm mikroorganizmalar UVC ışınları karşısında savunmasızdırlar.

Uv-C Dezenfeksiyon Sistemleri İle Dezenfeksiyon Bilinen Diğer Yöntemlere Göre Pek Çok Avantaja Sahiptir:

• Ayırt etmeksizin tüm mikroorganizma türlerini (virüsler, bakteriler, mantar ve küf sporları vs.) yok eder.
• Hava, yüzey ve su dezenfeksiyonunda, gıda, kimya, eğitim ve benzeri pek çok sektörde geniş uygulama sahası vardır.
• UVC sistemlerinin ozon, duman gibi salınımları yoktur.
• UVC sistemler kimyasal kullanmaz.
• Belirlenen dozaja göre tasarlandığı için ayar gerektirmez. Etkisi hemen başlar ve sürekli maksimum seviyede çalışır.
• UVC ile dezenfeksiyon yatırım ve işletim maliyeti düşük bir yöntemdir.

Uv Dezenfeksiyon ile ilgili diğer bilgiler;

• UV ampuller 253,7 nm (nanometre) dalga boyunda ışın veren ve verdikleri ışın vasıtasıyla nüfuz ettikleri mikroorganizmaların DNA yapısını bozan ve onları elimine eden ürünlerdir.
• UV-C ampullerin ürettiği ışınlar gördükleri yüzeylerde etkili olurlar. Dezenfeksiyon işleminin gerçekleşmesi UV-C ışınların, ulaştıkları yüzeylerde bulunan mikroorganizmalara belli bir şiddette nüfuz etmesiyle mümkün olur.
• UV Dezenfeksiyon armatürleri sadece çalışırken etkindir. Armatürün (ampulün) kapatılması etkisini anında bitirir. Daha önce ortama verilen ışınların ampul kapatıldıktan sonra hiçbir etkisi yoktur.
• UV-C ışın cam, plastik, metal, tekstil, pleksiglas, kağıt vb. her türlü madde tarafından filtrelenir. UV armatürlerin etkinliğini bu tip filtrelemeler ile azaltmamak için armatürlerin konumlandırılmasına dikkat edilmesi gerekir.
• Genelde ortama bakteri ve virüsleri canlılar taşırlar. Bu nedenle çalışma saatleri içerisinde ampulün sürekli yanık bırakılması önemlidir.
• UV Dezenfeksiyon armatürleri içinde bulunan ampul ömrü mekanik balastla 9.000 saattir. Armatürde kullanılan elektronik balast ile ampulün ömrü 18.000 saate çıkmaktadır.
• Ampulün ömrü ile kasıt ekonomik ömürdür. Belirtilen süre sonunda ampul hala yanacak olup (ışın verecek olup), ekonomik açıdan verimliliğini ve dezenfekte etme açısından etkinliğini başlangıç değerlerine göre kaybedecektir.

Bu nedenle tavsiyemiz ampullerin kullanıldığı süreye bakarak tahmini bir ömür biçilmesi ve belirlenecek tarihte ampullerin yenileriyle değiştirilmesidir.

• UV ampullerin üretimi ışındır. UV-C ışın gözle görülmez. Ampulden gelen mor‐mavi ışık ampulün ışın üretirken ortaya çıkardığı bir yan ürün olup herhangi bir etkisi yoktur.
• UV-C ışınlar canlılara zarar verir, bu sebeple yapılacak uygulamaların insansız ortamlarda veya canlılar üzerine direk ışıma yapmayı engelleyecek özel cihazlar vasıtasıyla gerçekleştirilmesi gerekir.
• İnsanlar ampuller açıkken UV-C ışına maruz kalmamalıdır. İnsan vücudu alabileceği belirli oranda UV-C ışınını tolere edebilmektedir. Ama bu oran her kişi ve ten yapısı için farklılık gösterebilmektedir.
• UV-C  tolere edilen miktarın üzerinde maruz kalındığı durumlarda, ciltte ve gözde kaşıntı, yanma, kızarma, tahriş, göz akıntısı, deride döküntü meydana gelebilmektedir. Bu etkiler geçicidir.

“Işık kirliliği“ aşırı, yanlış yönlendirilmiş veya rahatsız edici yapay (genellikle dış mekân) ışık olarak tanımlanmaktadır. Işık kirliliği bazı istenmeyen sonuçlara neden olur: gece gökyüzünde yıldızların görünmesini engeller, astronomik araştırmalara engel teşkil eder, ekosistemleri bozar, insan sağlığı üzerinde olumsuz etkileri vardır ve enerji israfına neden olur.

Günümüzden 100 yıldan biraz daha uzun bir süre önce, herhangi büyük bir şehirde dahi gece dışarıda yürürken Samanyolu galaksisini gece gökyüzünde görebilirdiniz. Van Gogh gibi ilham veren sanatçılar veya Holst gibi müzik bestecileri ya da Shakespeare gibi yazarlar açısından gece gökyüzünde binlerce yıldız görmek günlük hayatın doğal bir parçasıydı.

Bugün ise dünyamız yapay ışıklarla aydınlatılıyor ve yapay ışıkların yıldızlı gece gökyüzünü ortadan kaldırmasına izin vererek (bizi biz yapan) kültürel mirasımızla teması kaybediyoruz. İçinde yaşadığımız topluma ve gelecek nesillere ilham verebilecek tüm güzelliklerle de temasımızı kaybediyoruz.

Yanlış biçimde gerçekleştirilen aydınlatma, gece gökyüzünün rengini ve kontrastını değiştirir, doğal yıldız ışığının görünmesini engeller ve çevreyi, enerji kaynaklarını, vahşi yaşamı, insanları ve astronomi araştırmalarını etkileyen sirkadiyen ritimleri (çoğu organizmanın 24 saatlik yaşam düzenini) bozar. Her yıl yapay ışığa olan talebin artmasına bağlı olarak ışık kirliliğinin yarattığı tehdit de artmaya devam etmekte.

Aslında ışık kirliliği çok yeni bir olgu değildir. Son 50 yılda, ülkeler zenginleştikçe ve kentleşme arttıkça dış mekân aydınlatmasına olan talep de arttı. Bununla birlikte, ışık kirliliği şehir sınırlarının ötesine banliyö ve kırsal alanlara doğru yayılmaya başladı.

Dünya nüfusunun yarısından fazlası şu anda şehirlerde yaşamakta. Şehirlerde yaşamını sürdüren her 4 kişiden 3’ü ise bozulmamış karanlık gökyüzünün harika görüntüsünden mahrum durumda.

Işık kirliliğinin birçok açıdan endişe duymamıza neden olan olumsuz sonuçları vardır: güvenlik, enerji tasarrufu, maliyet, sağlık ve vahşi yaşam üzerindeki etkiler ve ayrıca yıldızları görme becerimiz.

Işık Kirliliğinin Kaynakları

• Yol, cadde ve sokak aydınlatmaları
• Park, bahçe ve spor alanlarının aydınlatmaları
• Turistik tesislerin, binaların dış cephe aydınlatmaları
• Reklam panoları
• Güvenlik amacıyla aydınlatma
• Evlerden, binalardan taşan ışıklar

Işık Kirliliği Nedenleri

Işık kirliliğinin temel nedeni yapay dış mekân ışıklarının gerekli olmayan zaman ve mekanlarda kullanılmasıdır. Kötü tasarlanmış konut, ticari ve endüstriyel dış mekân aydınlatmaları da ışık kirliliğine önemli ölçüde katkıda bulunur.

Koruması bulunmayan aydınlatma armatürleri sağladıkları aydınlatmanın neredeyse %50’sinden fazlasını gökyüzüne veya yanlara doğru yayarlar. Pek çok durumda, yayılan ışığın sadece%40’ı gerçekten hedeflenen bölgeyi aydınlatır.

Bu kötü tasarımlar nedeniyle dış mekân aydınlatmasının yaklaşık %30’unun boşa harcandığı tahmin edilmektedir. Yalnızca Amerika Birleşik Devletleri’nde her yıl 1,7 milyon ton karbondioksit salınımına ve 2,2 milyar dolarlık elektrik israfına neden olmaktadır.

Işık Kirliliği Çeşitleri

Işık kirliliği her çeşit etkisiz aydınlatmayı kapsar. Bunların başlıcaları şunlardır:

• Işık tecavüzü (Işık Taşması): Işığın istenmeyen ya da gerekmeyen yeri aydınlatması.
• Göz kamaşması: Gözün alışık olduğu aydınlatma düzeyini aşıp görme yetisinin bozulması ve nesnenin görünürlüğünün kaybolması. Eğer ışık kaynağı, aydınlattığı nesneden daha belirgin ise aydınlatma kötüdür.
• Dikine ışık: Doğrudan gökyüzüne giden ışık. Sözün tam anlamıyla boşa giden, uzayda kaybolan ışıktır. Astronomlar ve gökyüzünü seyretmek isteyen herkes için en kötü ışık kirliliği budur. Işığın atmosferdeki tozlar ve moleküller tarafından saçılması sonucu göğün doğal parlaklığının bozulmasına, artmasına neden olur. Kamaşma ve ışık tecavüzü yaratan armatürler dikine ışık da gönderirler. Şehirlerin üstünde uçaktan görülen ışık denizi, çoğunlukla yukarıya doğru yanlış yönlendirilmiş ışıklardır.
• Aşırı miktarda ışık: Belli bir işin yapılması için gereken aydınlatma miktarını aşan ışık. Fazla ışık her zaman iyi aydınlatma demek değildir.

Işık Kirliliğinin Ölçümü

Işık kirliliğinin ölçülmesi karmaşık bir işlemdir, çünkü doğal atmosfer parlama ve dağınık ışık nedeniyle aslında tamamen karanlık değildir. Doğru bir ölçüm elde etmek için bilim adamları, ışık kaynaklarının sayısını ve yoğunluğunu belirlemek ve geceleri toplam gökyüzü parlaklığını hesaplamak için geceleri dünyanın uydu görüntülerini kullanırlar.

Amatör ve profesyonel astronomlar, farklı alanları belgelemek ve karşılaştırmak için gök parlaklığını ölçen bir el cihazı olan gökyüzü kalite metresi (Sky Quality Meter) denen bir aleti kullanabilirler. Dark Sky Meter ve Night of Loss gibi mobil uygulamalar, herkesin gökyüzü parlaklığını ölçmesini sağlayan pratik araçlardır.

Işık kirliliğini ölçmenin diğer bir yolu ise gözlemlenebilir standartlar sağlayarak gökyüzü kalitesini ölçen dokuz seviyeli bir derecelendirme sistemi olan Bortle Ölçeğidir. Emekli bir itfaiye şefi ve amatör gökbilimci olan John E. Bortle, 2001 yılında derecelendirme sistemini amatör gökbilimcilerin bir gözlem yerinin karanlığını değerlendirmelerine yardımcı olmak için tasarladı.

Işık Kirliliğinin Etkileri

Işık kirliliğin çevre ve enerji kaynakları ile vahşi yaşam ekolojisi ve astronomik araştırmalar üzerinde oldukça olumsuz etkileri vardır. Işık kirliliği aynı zamanda insanların yaşam kalitesini ve güvenliğini de olumsuz biçimde etkiler. Aşağıda ışık kirliliğinin bilinen bazı olumsuz etkilerini sıraladık.

• Çevre

Işık kirliliği ya da başka bir deyişle aşırı gece aydınlatmasının her yıl atmosfere ciddi miktarda sera gazı salınımına neden olduğu ve 12 milyon tondan fazla karbondioksit salınımının kaynağı olduğu tahmin ediliyor.

Harcanan ışığın ürettiği karbon dioksiti absorbe etmek için yaklaşık 702 milyon ağaca ihtiyaç olduğu göz önüne alındığında durumun ne kadar vahim olduğu daha iyi anlaşılacaktır.

Işık kirliliği diğer kirlilik türlerine de katkıda bulunabilmektedir. 2010 Ulusal Okyanus ve Atmosfer Birliği tarafından yapılan bir araştırmaya göre, ışık kirliliği, geceleri havayı temizleyen doğal olarak oluşan bir süreci baskılayarak dolaylı olarak da hava kirliliğini artırıyor.

Bir nitrojen oksit biçimi olan nitrat radikali, geceleri araç ve fabrika emisyonlarını parçalamaktadır. Gece gerçekleşen bu durum, emisyonların duman, ozon kirliliği veya diğer zararlı tahriş edici maddeler haline gelmelerini önler.

Süreç sadece geceleri gerçekleşir. Zira güneş ışığı nitrat radikalini yok eder. Ancak, binalardan, arabalardan ve sokak lambalarından gelen yapay ışıklar, güneş ışığından 10.000 kat daha kısık olsa da nitrat radikalini de etkiler ve temizleme işlemini %7 yavaşlatır. Yapay ışık aynı zamanda ozon tabakası için zararlı kimyasalları %5 arttırmaktadır.

• Enerji

Boşa harcanan ışık, enerji israfına yol açar. Yapılan bir çalışmada, kamuya açık dış mekân aydınlatma armatürleri tarafından yayılan tüm ışığın %30’unun boşa harcandığı, bunun 22 Terawatt Saat (TWh) / yıl boşa harcanan elektrik enerjisi anlamına geldiği tahmin edilmektedir.

Bu da yılda yaklaşık 3,6 milyon ton kömür veya yaklaşık 12,9 milyon varil petrol demektir. Her yıl israf olan toplam elektrik enerjisi miktarı 11 milyondan fazla evi aydınlatmak veya 777.000’den fazla aracı çalıştırmak için yeterlidir.

Işık Kirliliğinin Yaban Hayata Etkileri

Işık kirliliği, tüm vahşi yaşamın beslenmesini, uyumasını, çiftleşmesini ve göç döngülerini de olumsuz etkiler. Geceleri çok fazla yapay ışık olduğunda yaban hayatının zaman döngüsü bozulabilir.

• Memeliler

Yarasalar, rakunlar, çakallar ve geyikler gibi memeliler, geceleri aşırı derecede aydınlatma nedeniyle yiyecek arama zorluğu yaşayabilirler. Doğal avcılara maruz kalma riskini artar ve gece görüşündeki bozulma nedeniyle ölüm oranları artar. Ayrıca üreme konusunda da sorun yaşarlar ve hayvan popülasyonu azalır.

• Kuşlar

Baykuşlar ve gece kuşları gibi kuşlar, geceleri avlanmak ve göç etmek için ay ışığını ve yıldızların ışığını kullanırlar. Yapay ışık kaynakları, doğal ışık kaynaklarını etkileyerek kuşların yapay ışıklara çekilmesine veya sabitlenmelerine neden olabilir.

Bu, kuşların göç yollarından sapmalarına, tükenene kadar uçmalarına ve diğer hayvanlara av olmalarına neden olur.

Albatroslar gibi deniz kuşlarının, parlak ışıklarından dolayı deniz fenerleri, rüzgâr türbinleri ve denizdeki sondaj platformlarına çarptığı bilinmektedir. Sadece Kuzey Amerika’da, her yıl aydınlatılmış bina ve kulelere çarpma nedeniyle 100 milyon kuş ölmektedir.

• Amfibi Hayvanlar

Gökyüzü parıltısı, bataklıklar ve sulak alanlardaki kurbağalar, kara kurbağaları ve semenderler gibi amfibi hayvanları da etkiler. Aşırı ışık bu hayvanların kafalarını karıştırır ve şaşırtır. Bu da beslenme ve çiftleşmede azalmaya neden olur. Ayrıca, amfibi hayvanları doğal avcılara ve unsurlara karşı koruyan doğal içgüdülerini de bozar.

• Sürüngenler

Deniz kaplumbağaları gibi sürüngenler ışık kirliliğinden büyük oranda etkilenirler. Dişi kaplumbağalar karanlık ve uzak sahillerde yuva yaparlar. Ancak parlak kıyı ışıkları yumurtalarını güvenle saklayacakları yerleri bulmalarını engeller.

Bu, dişi kaplumbağaların yumurtalarını güvensiz bir alana koymalarına neden olur. Deniz kaplumbağası yavruları, yüzlerce yıldır ay ışığı ve yıldızlarla aydınlatılmış okyanus olan plajdaki en parlak bölgeye içgüdüsel olarak gitmektedirler.

Bununla birlikte, sahilde veya kıyıya yakın aşırı aydınlatma, yavruların kafasını karıştırır ve okyanustan uzaklaşmalarına neden olur. Yavrular yırtıcı hayvanlar tarafından yenebilir, araçlar tarafından ezilebilir, yüzme havuzlarında boğulabilir veya dehidrasyon veya yorgunluktan ölebilirler. Yapay ışıklar ayrıca diğer gece sürüngenlerini de olumsuz etkileyebilir.

• Böcekler

Güveler gibi böcekler doğal olarak ışığa doğru hareket ederler ve tüm enerjilerini bir ışık kaynağının yakınında kalmak için kullanabilirler. Bu çiftleşme ve göçe müdahale etmenin yanı sıra, popülasyonlarını azaltan doğal avcılara karşı onları savunmasız kılar. Bu aynı zamanda yiyecek veya tozlaşma için böceklere dayanan bütün türleri etkiler.

• Astronomi

Işık kirliliği gökyüzüne ve yıldızlara bakışımızı değiştirir, ancak bu fenomenden en fazla etkilenen insanlar astronomlardır. Işık kirliliği ve gök parıltısı astronomik ekipmanı engeller ve gök cisimlerini teleskop yardımı ile görmeyi zorlaştırır.

Astronomi insanlık tarihinin en eski bilimlerinden biridir ve kişisel bilgisayarlar, iletişim uyduları, cep telefonları, küresel konumlanma (GPS) gibi uygulamalarla teknolojiye, ekonomiye ve topluma sayısız katkı sağlamıştır.

Işık Kirliliğini Nasıl Önlenir ?

Işık kirliliği nasıl önlenir, Işık kirliliği, diğer kirlilik biçimlerinin aksine, dış mekân aydınlatma uygulamalarının iyileştirilmesiyle engellenebilir ve / veya azaltılabilir.

Dış mekân aydınlatması gece periyodunda görüşü ve güvenliği artırma gibi önemli bir amaca hizmet etmektedir. Ancak amacını aşan ışıkların başkalarına zarar verebileceği de unutulmamalıdır.

Konforumuzdan veya güvenliğimizden ödün vermeden ışık kirliliğini azaltmaya yardımcı olacak bazı basit önlemlerle bu sorunun yarattığı etkileri azaltabiliriz.

• Isınma

Kompakt flüoresan lambalar (CFL) ve sıcak beyaz aydınlatma üreten LED ampuller kullanabiliriz. Birçok LED ışık, atmosfere kolayca yayılan, göz yorgunluğuna neden olan, gece görüşünü engelleyen ve ışık kirliliğine katkıda bulunan mavi kısa dalga boyunda bir ışık yayar.

• Işık Korumaları

Korumalı dış mekân aydınlatma armatürlerini seçebiliriz. Bu, ışığın doğrudan gökyüzüne ya da yanlara yayılmasını engelleyen sağlam bir kapak kullanmak anlamına gelir.

Işığın yatay düzlemde kaçmasını önlemek için dış aydınlatma armatürlerini seçebiliriz. Aydınlatmayı en aza indirebilir ve yüksek açılı parlaklığı azaltabiliriz. Böylece en çok ihtiyaç duyulan yer aydınlatılır ve birçok durumda görüş daha da artar.

• Sensörler

Hareket sensörlerini dış mekân armatürlerine takabiliriz. Böylece ışık sadece gerektiğinde açılır ve kısa bir süre sonra kendiliğinden kapanır. Bu noktada, ışıkların gereksiz yere açılıp kapanmasını önlemek için hareket dedektörünün hassasiyetini gerektiği şekilde test ettiğimizden ve ayarladığımızdan emin olmalıyız.

• Sertifikalar

Parlamayı, ışık dökülmesini ve gökyüzü ışığını en aza indirmek için tasarlanmış IDA sertifikalı Karanlık Gökyüzü Aydınlatması kullanabiliriz. Karanlık gökyüzü onaylı aydınlatma armatürleri çeşitli avizelerde, gömme lambalarda ve apliklerde mevcuttur.

Sahile yakın yaşıyorsak, sertifikalı aydınlatmalar kullanabiliriz. Bu korumalı aydınlatma armatürleri, kolay dağılmayan ve yüksek açılı parlaklığı önlemek için alçak monte edilmesi gereken uzun dalga boylu bir ışık üretir.

• Işığı Kapatmak

Gece vakti evdeyken veya yatmadan önce gereksiz açık ışıkları kapatabiliriz. Enerji tüketimini azaltmak için evde ya da yatmadan önce, duvar lambaları gibi iç aydınlatma armatürlerini kapattığımızdan emin olmalıyız.

• Katkıda Bulunmak

Evimizde, iş yerimizde ve toplumda ışık kirliliğini önlemek ve azaltmak için adımlar atmalıyız. Işık kirliliğini önlemek için panjurları ve perdeleri kapatabiliriz.

Işık ve enerji israfını önlemek için tüm çalışanlar işten çıktıktan sonra yönetimden ofis ışıklarını kapatmasını veya kararmasını isteyebiliriz. Işık kirliliğini azaltmak için yerel yöneticilerimize ve hükümetlere aydınlatma düzenlemeleri önerebiliriz.

Makale: Sektörüm Elektrik Aydınlatma Dergisi araştırma servisi tarafından derlenmiştir.