Bu ayki köşemde Afrika kıtasının en küçük ülkesi Gambiya’dan bahsedeceğim.Gambiya, Batı Afrika’da bir ülkedir. Gambiya, batı kısmı hariç her tarafı Senegal ile çevrilidir. İsmini ülkenin merkezinden akan Gambiya Nehri’nden alır.
Başkent, ülkenin en geniş metropol alanına sahip olan Banjul’dur. Nüfusu yaklaşık 3 milyondur. Arap Müslüman tüccarlar, 9. ve 10. yüzyıllar boyunca Gambiya’daki yerli Batı Afrikalılarla ticaret yaptı. 1455’te Portekizliler Gambiya’ya giren ilk Avrupalılardı, ancak orada hiçbir zaman önemli bir ticaret kurmadılar. Britanya İmparatorluğu 1765’te bir koloni kurdu. 200 yıl sonra 1965’te Gambiya, Dawda Jawara liderliğinde bağımsızlığını kazandı.
Jawara, 22 Temmuz 1994’te Yahya Jammeh tarafından kansız bir darbeyle devrilene kadar birkaç seçim kazanarak başkan olarak kaldı. Adama Barrow, Aralık 2016’da Gambiya’nın üçüncü başkanı olarak seçildi; diğer muhalif siyasi partilerden oluşan bir koalisyonun yardımıyla Yahya Jammeh’i yendi.
Jammeh başlangıçta sonuçları kabul etti, ancak daha sonra aldatıldığını iddia ederek görevi bırakmayı reddetti ve bu da anayasal bir krize yol açtı. Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu (ECOWAS) askeri bir müdahalede bulundu ve Jammeh’in görev süresinin başlangıçta sona ermesi planlandıktan iki gün sonra görevden alınmasını sağladı.
19 Ocak 2017’de Senegal, Dakar’daki Gambiya büyükelçiliğinde düzenlenen yemin töreninde Adama Barrow resmen Gambiya’nın başkanı oldu. Gambiya’nın ekonomisi çiftçilik, balıkçılık ve özellikle turizm tarafından domine ediliyor. İngilizce, ülkenin tek resmi dilidir; İngiliz yönetimi sırasında yaygın olarak kullanılmaya başlandı.
Tarım, GSYİH’nın yaklaşık %30’unu oluşturur ve iş gücünün yaklaşık %70’ini istihdam eder. Tarım içinde, fıstık üretimi GSYİH’nın %6,9’unu, diğer mahsuller %8,3’ünü, hayvancılık %5,3’ünü, balıkçılık %1,8’ini ve ormancılık %0,5’ini oluşturur. Sanayi GSYİH’nın yaklaşık %8’ini ve hizmetler yaklaşık %58’ini oluşturur. Sınırlı miktardaki üretim öncelikle tarıma dayalıdır. Diğer üretim kalemleri arasında sabun, meşrubat ve giyim yer alır.
Dış ticaret rakamlarına bakıldığında Çin, Mali, Gine Bisau, Senegal ve Hindistan en çok ihracat yaptığı ülkeler arasında yer alırken, bu ülkelere en çok yağlı tohumlar, mineral yağlar, şeker kamışı, yemiş ve balık ihraç etmektedir. En çok ithalat yaptığı ülkeler arasında Senegal, Çin, Rusya, Hindistan, Liberya, Belçika yer alırken, bu ülkelerden en çok mineral yağlar, karayolu taşıtları, buğday, tuz, nükleer reaktörler, elektrik malzemeleri ithal etmektedir.
Türkiye’den en çok demir-çelik, gübre, süt ürünleri, nişasta, nükleer reaktör, mobilya, elektrik malzemeleri ithal etmektedir. Elektrik pazarına biraz daha yakından bakmak istersek, Gambiya elektrik pazarı Serrekunda bölgesinde yer alırken, Hindistan ve Çin’li üreticilerin de bu pazarda baskın olduğunu görüyoruz.
Bunların yanı sıra pazarda yer alan Türk üreticileri arasında Federal Elektrik, Kym Kablo, Nak Kablo, ACK Aydınlatma, ARS Plastik, Grup İmaj, Zelkon Elektrik, Mutlusan Elektrik, Ünal Kablo, Çetinkaya Pano gibi markalar yer alıyor. Gambiya hükümeti; “YIRIWAA” olarak adlandırılan ve kalkınma anlamına gelen bir Mandinka kelimesi olan Kurtarma Odaklı-Ulusal Kalkınma Planı (RF-NDP) 2023-2027’yi sundu.
Bu plan doğrultusunda 7 ana başlık altında kalkınma planlamaları yapıldı. Bu başlıklardan birisi de Enerji ve Altyapı. Dolayısıyla Gambiya hükümeti 2027 yılına kadar enerji ve altyapı alanlarında yatırımları teşvik eden uygulamaları yürürlüğe koyacak.
Ayrıca; Dünya Bankası, Gambiya’nın belirli bölgelerdeki ulaşım ve enerji altyapısı erişimini iyileştirmek amacıyla 52,6 milyon dolarlık finansmanı onayladı. Proje, gelişmiş yol bağlantısı ve genişletilmiş elektrik erişimi yoluyla 100.000’den fazla kişiye doğrudan fayda sağlayacak.
Gambiya Altyapı Projesi, ülkenin evrensel enerji erişimi ve gelişmiş kırsal bağlantı hedeflerini desteklerken iklime dayanıklı altyapı inşa etmeye odaklanacak. Önemli yatırımlar arasında 60 kilometre kırsal ve kentsel yol inşa etmek, 80 kırsal topluluğu elektrik şebekesine bağlamak ve Büyük Banjul Bölgesi’ndeki kritik enerji altyapısını yükseltmek yer alıyor.
Proje, kırsal elektrik erişimini genişletmek için yaklaşık 142 kilometre orta gerilim hattı, 350 kilometre düşük gerilim hattı ve 92 trafo merkezi inşa edecektir.
Kentsel iyileştirmeler arasında iki birincil elektrik trafo merkezinin yükseltilmesi ve şebeke güvenilirliğini artırmak için 10 aşırı yüklenmiş ikincil trafo merkezinin değiştirilmesi yer almaktadır. Yol yatırımları, hem mühendislik hem de doğa temelli çözümler kullanarak iklime dayanıklı standartlara odaklanacaktır.
Genel olarak bakıldığında bu projeler muhakkak ki Türk inşaat ve elektrik alanındaki yatırımcılara büyük fırsatlar sunacaktır. Gambiya diğer Afrika ülkelerine nazaran sömürü tarihi daha kısa olduğu için pazarları diğer Afrika ülkeleri ile karşılaştırıldığında daha bakir kalmış durumda. Bu fırsatları değerlendirmek ise yatırımcılara kalmış durumda…
Gelecek sayıda görüşmek dileğiyle…
