Elektrik tesisatı, bir binanın en görünmeyen ama en kritik güvenlik sistemlerinden biridir. Duvarların içinde kalan kablolar, panolar, bağlantılar ve koruma elemanları doğru yapılmadığında; sonuç yalnızca arıza, kesinti ya da maddi zarar değildir. Hatalı bir elektrik iç tesisatı yangına, elektrik çarpmasına ve can kayıplarına yol açabilecek kadar ciddi bir güvenlik meselesidir.
Bu nedenle Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, yalnızca teknik bir mevzuat metni olarak görülmemelidir. Yönetmelik; projelendirmeden uygulamaya, malzeme seçiminden yetkili kişilerin sorumluluğuna kadar tüm süreci can ve mal güvenliği ekseninde düzenleyen temel bir çerçevedir. Ancak bugün sahadaki en büyük sorun, bu çerçevenin kâğıt üzerinde var olması fakat uygulamada yeterince karşılık bulamamasıdır.
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’nin Amacı Nedir?
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’nin son hali, 16 Haziran 2004 tarihli ve 25484 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmeliğin amacı; elektrik tesisat projeleri ve uygulamalarının Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan Elektrik İç Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi hükümlerine göre yürütülmesini sağlamak, can ve mal güvenliğini teminat altına almak ve bu alandaki standartları belirlemektir.
Elektrik iç tesisatları, yapı güvenliğinin doğrudan parçasıdır. Bu nedenle yalnızca projenin çizilmesi değil, projenin sahada doğru uygulanması, kullanılan malzemelerin standartlara uygun olması ve uygulamanın yetkili kişiler tarafından yapılması da hayati önem taşır.
Elektrik Tesisatçılığı Neden Hayati Bir Meslektir?
Elektrik tesisatçılığı mesleği, insanın can ve mal güvenliğini doğrudan etkileyen bir alandır. Doğru şekilde yapılmadığında veya yanlış kullanıldığında insanların hayatını kaybetmesine yol açabilecek ciddi riskler taşır.
Bu nedenle elektrik tesisatçılığı; eğitim, deneyim, yetkinlik ve azami dikkat gerektiren bir meslektir. Bir elektrik tesisatının sağlıklı olması, yalnızca kabloların döşenmesi ya da panonun kurulması anlamına gelmez. Tesisatın projeye uygun yapılması, bağlantıların doğru kurulması, koruma elemanlarının doğru seçilmesi ve tüm sistemin güvenli şekilde çalışması gerekir.
Bugün sahada yaşanan temel sorunlardan biri, bu mesleğin gerektirdiği yetkinliğin her zaman dikkate alınmamasıdır. Oysa elektrik tesisatında yapılacak en küçük ihmal, ileride büyük can ve mal kayıplarına neden olabilir.
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği Neden Uygulanamıyor?
Bugün Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’nin sahada yeterince uygulanamamasının başlıca sebepleri şunlardır:
- Yeterince denetim yapılmaması
- Maliyet kaygısı
- Ucuz ve yetkisiz iş gücü kullanılması
Bu üç temel sorun, yalnızca teknik bir eksiklik doğurmamakta; aynı zamanda yapı güvenliğini, vatandaşın can ve mal güvenliğini ve ülke ekonomisini doğrudan etkilemektedir.
- Elektrik Tesisatında Denetim Eksikliği
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, inşaatın başlangıcından bitimine kadar tüm sorumlu kurumlar tarafından her aşamada kontrol yapılmasını kanun ve yönetmelikler çerçevesinde zorunlu tutmaktadır.
İnşaat ruhsatı alınmadan önce elektrik tesisatçısı belli olmalı ve Serbest Tesisatçı Belgesi, yani STB, yapı denetim kuruluşuna teslim edilmelidir. Yapı denetim kuruluşu, STB’yi ruhsat eki dosyasına koyarak belediyede görevli kontrol mühendisine vermek zorundadır. Bu belge olmadan inşaat ruhsatının verilmemesi gerekmektedir.
Şantiye şefi olan inşaat mühendisi de inşaatın başlangıcında gerekli belgeleri alarak Şantiye-M sistemi üzerinden Bakanlık sistemine internet ortamında yüklemelidir.
Kısaca; yapı denetim kuruluşu, belediye ve şantiye mühendisi koordineli çalışarak denetimleri yapmak zorundadır. Fakat bugüne kadar bu denetimlerin gerektiği gibi yapıldığını söylemek zordur. Ayrıca denetimciler tarafından kontrol edilmesi gereken bu sürecin, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlükleri tarafından da personel azlığı ve iş yükü sebebiyle yeterince takip edilemediği görülmektedir.
Denetim mekanizması sağlıklı işlemediğinde, yönetmelik kâğıt üzerinde kalmaktadır. Bu durumda projeye uygunluk, malzeme kalitesi, işçilik niteliği ve yetkili uygulama gibi temel başlıklar sahada yeterince kontrol edilememektedir.
- Elektrik Tesisatında Maliyet Kaygısı
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’ne göre yapılan tesisatlar; kaliteli, güvenli ve sağlıklı bir hizmet anlayışını esas alır. Kurallara uygun yapılacak tesisatlar, kullanılacak malzemelerin niteliği, imalat kalitesi, projeye uygunluk, işi yapan kişinin deneyimli ve tecrübeli olması, ayrıca yetkili teknisyen niteliği taşıması maliyeti artıran unsurlar arasındadır.
Ancak burada gözden kaçırılmaması gereken nokta şudur: Elektrik tesisatında maliyeti düşürmek adına güvenlikten taviz verilmesi, uzun vadede çok daha büyük zararlara yol açar. Kalitesiz malzeme, eksik uygulama, denetimsiz işçilik ve projeye aykırı imalat; bina teslim edildikten sonra arıza, yangın, elektrik çarpması ve can kaybı riski olarak geri döner.
Denetimlerin hiç yapılmadığı yerlerde kalitesiz ve kontrolsüz tesisatlar insanların can ve mal güvenliğini tehdit etmekte, aynı zamanda ülke ekonomisine de zarar vermektedir. Çünkü hatalı yapılan her tesisat, yalnızca o binanın değil, o binada yaşayan herkesin güvenliğini riske atmaktadır.
- Ucuz ve Yetkisiz İş Gücü Kullanılması
Elektrik tesisat sektöründe eğitimli, diplomalı ve yetkili ustaların çalışması, ayrıca yaptıkları tesisatın sorumluluğunu imzalarıyla üstlenebilmeleri temel şarttır. Günümüzde bu kişilerin ilgili odaya kayıtlı olması ve vergiye tabi şekilde çalışması da ayrıca önemlidir. Bu şartları taşımayan kişilerin inşaatlara girerek tesisatçılık yapmaları yasaktır.
Fakat inşaat maliyetini düşürmek isteyen bazı müteahhitler, korsan olarak tabir edilen ve elektrik tesisatçılığını ne ölçüde bildiği belli olmayan kişilere iş yaptırmaktadır. Bununla birlikte, yetkili imza sahibi tesisatçılardan imza kiralayarak bu kişilerin iş yapmasına olanak tanımaktadır.
Bu durum, elektrik tesisatı gibi doğrudan can güvenliğiyle ilgili bir alanda kabul edilebilir değildir. Çünkü imza, yalnızca bir formalite değildir. İmza, yapılan işin teknik ve hukuki sorumluluğunu üstlenmek anlamına gelir. İmzanın kiralanması ya da yetkisiz kişilerin sahada kontrolsüz şekilde çalıştırılması, denetim sistemini işlevsiz hâle getirmektedir.
Serbest Tesisatçı Belgesi ve Yapı Denetim Sürecindeki Sorumluluk
Serbest Tesisatçı Belgesi, elektrik tesisat işlerinde yetkinlik ve sorumluluk zincirinin önemli parçalarından biridir. İnşaat ruhsatı sürecinde bu belgenin yapı denetim kuruluşuna teslim edilmesi, dosyaya eklenmesi ve ilgili belediye kontrol mühendisine sunulması gerekmektedir.
Bu süreç doğru işletildiğinde, elektrik tesisatını kimin yaptığı, kimin sorumluluk aldığı ve uygulamanın hangi yetkili kişi tarafından yürütüldüğü kayıt altına alınmış olur. Ancak belge sürecinin yalnızca evrak tamamlamak için görülmesi, uygulamadaki asıl sorunu çözmez.
Önemli olan, belgenin varlığı kadar, sahadaki işin gerçekten yetkili kişiler tarafından yapılıp yapılmadığının denetlenmesidir. Aksi hâlde belge vardır ama denetim yoktur; imza vardır ama gerçek sorumluluk ortadan kalkmıştır.
Yetkisiz Elektrik Tesisatı Neden Tehlikelidir?
Yetkisiz kişiler tarafından yapılan elektrik tesisatları, görünmeyen ama ciddi riskler taşır. Hatalı kablo kesiti seçimi, yanlış bağlantı, eksik topraklama, uygun olmayan koruma elemanları, kalitesiz malzeme kullanımı ve projeye aykırı uygulamalar zaman içinde büyük tehlikelere dönüşebilir.
Bu tehlikeler çoğu zaman bina kullanıma açıldıktan sonra ortaya çıkar. İlk gün çalışıyor gibi görünen bir tesisat, zamanla yük altında ısınabilir, sigorta ve kaçak akım koruma sistemleri doğru çalışmayabilir, bağlantı noktalarında gevşeme ve ark oluşabilir. Bunların sonucu ise yangın, cihaz arızası, elektrik çarpması veya can kaybı olabilir.
Bu yüzden elektrik tesisatı, deneme yanılma ile yapılabilecek bir iş değildir. Mesleki eğitim, teknik bilgi, belge, deneyim ve denetim zorunludur.
Kâğıt Üzerindeki Sistem Sahada Neden Yeterli Olmuyor?
Aslında devlet dediğimiz mekanizma, bu konuyla ilgili bütün önlemleri almış ve kâğıt üzerinde bir otokontrol sistemi kurmuştur. Fakat yapı denetim kuruluşları, belediyeler ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlükleri mühendisleri yeterince denetim yapmadığından, yapılan tesisatların önemli bir bölümü kalitesiz, normlara uymayan ve her an her türlü tehlikeye açık durumdadır.
Buradaki temel sorun, mevzuatın hiç olmaması değildir. Temel sorun, mevcut mevzuatın sahada aynı ciddiyetle uygulanmamasıdır. Yönetmelik vardır, belge sistemi vardır, sorumluluk zinciri vardır; fakat bütün bunlar etkili bir denetimle desteklenmediği sürece güvenli tesisat hedefi tam olarak sağlanamaz.
Bu nedenle elektrik iç tesisatlarında yaşanan sorun, yalnızca elektrik sektörünün değil, yapı güvenliğinin de temel sorunlarından biridir.
Çözüm Ne Olmalı?
Bu sebeplerden dolayı bağımsız, yeminli ve özel sektör tarafından denetleme yapılabilecek bir mekanizma tasarlanmalıdır. İnşaatlarda her işi ve her ustayı denetleyecek bir sistem kurulmalı; denetim ücretinin de yapı denetim şirketlerinde olduğu gibi bir havuz sistemi üzerinden alınacağı modele bir an önce geçilmelidir.
Aksi takdirde inşaatı yapan müteahhidin getireceği her kontrol raporu şaibeli kalacak, vatandaşlarımız da kalitesiz ve güvenlik riski taşıyan binalarda oturmaya devam edecektir.
Ayrıca iş ahlakı ve iş disiplini gibi dersler oluşturularak müfredata eklenmelidir. Teknik bilgi kadar mesleki sorumluluk bilinci de önemlidir. Çünkü elektrik tesisatçılığı yalnızca bir uygulama işi değil, aynı zamanda insan hayatına karşı sorumluluk taşıyan bir meslektir.
Meslek odaları da yapılan tesisatları denetleyebilmeli; elektrik teknisyenlerini kontrol edebilmeli ve gerekli durumlarda yaptırım uygulayabilmelidir. Yetkisiz işçilik, imza kiralama ve denetimsiz uygulama gibi sorunlar ancak bu şekilde azaltılabilir.
Elektrik Tesisatı Denetimi Ertelenemez Bir Güvenlik Meselesidir
Elektrik iç tesisatlarında yaşanan sorun, yalnızca teknik bir uygulama eksikliği değildir. Bu sorun; denetim, mesleki yeterlilik, iş ahlakı, maliyet baskısı ve kamu güvenliğiyle doğrudan bağlantılıdır. Yönetmelikler, belgeler ve sorumluluk zinciri kâğıt üzerinde var olsa da sahada etkin bir denetim mekanizması kurulmadığı sürece risk devam edecektir.
Bu nedenle bağımsız, yeminli ve şeffaf bir denetim sistemi kurulmalı; yapı denetim kuruluşları, belediyeler, ilgili müdürlükler ve meslek odaları arasında gerçek bir kontrol mekanizması işletilmelidir. Elektrik tesisatı gibi doğrudan can ve mal güvenliğini ilgilendiren bir alanda, yetkisiz işçilik ve imza kiralama uygulamaları görmezden gelinmemelidir.
Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’nin amacı yalnızca evrak tamamlamak değildir. Asıl amaç, güvenli yapılar, doğru uygulamalar ve insan hayatını koruyan tesisatlar oluşturmaktır. Bunun için de yönetmeliğin sahada gerçek karşılık bulması gerekir. Kurucu önderimiz Atatürk’ün “Görevini en iyi yapan, vatanını en çok sevendir” sözü, iş hayatında ve mesleki sorumlulukta asla unutulmamalıdır.
