Bu ayki köşemde Afrika’nın en büyük petrol üreticilerinden, kişi başına düşen gelirde en zengin ülkesi Ekvator Gine’sinden bahsedeceğim. Ekvator Ginesi eski bir İspanyol kolonisi olduğundan, İspanyolca ana resmi dildir. Fransızca ve (2010 itibarıyla) Portekizce de resmi dil haline getirilmiştir. Afrika’da İspanyolcanın resmi dil olduğu tek egemen ülkedir. Ekvator Ginesi’nin hükümeti otoriter ve sultanisttir.
Ekvator Ginesi, Orta Afrika’nın batı kıyısında bir ülkedir. Eskiden İspanyol Ginesi’nin kolonisi olan ülkenin bağımsızlık sonrası adı, hem Ekvator’a yakın hem de Gine’nin Afrika bölgesindeki konumuna atıfta bulunur. Ülkenin nüfusu yaklaşık 2 milyon ve bu nüfusun %85’inden fazlası, ülkenin baskın etnik grubu olan Fang halkına mensuptur. Bioko’ya özgü Bubi halkı ise nüfusun yaklaşık %6,5’ini oluşturarak ikinci en büyük grubu oluşturmaktadır.
Ekvator Ginesi iki bölümden oluşur. Anakara bölgesi Río Muni, kuzeyde Kamerun, güney ve doğuda Gabon ile çevrilidir. Nüfusun çoğunluğu buradadır ve Ekvator Ginesi’nin en büyük şehri Bata ile ülkenin planlanan gelecekteki başkenti Ciudad de la Paz’a ev sahipliği yapar. Bioko Adası, Ekvator Ginesi’nin en kuzey noktasıdır ve ülkenin başkenti Malabo’nun bulunduğu yerdir.
Portekizli kaşif Fernando Pó, bölgeyi 1472’de keşfetmiştir. 1778 El Pardo Antlaşması ile Portekiz, Biafra Körfezi’ndeki toprakları İspanya’ya devretmiştir; yeni bölge Afrika Talanı sırasında İspanyol Ginesi olarak ilan edilmiştir. Yaklaşık 200 yıl sonra, 1968’de Başkan Francisco Macías Nguema’nın kanlı diktatörlüğü altında bağımsızlığını kazanmıştır.
1972’de kendisini ömür boyu başkan ilan etmiş, ancak o zamandan beri ülkenin başkanı olarak görev yapan yeğeni Teodoro Obiang Nguema Mbasogo tarafından 1979’da bir darbeyle devrilmiştir. Obiang rejimi, yabancı gözlemciler tarafından da yaygın olarak bir diktatörlük olarak nitelendirilmiştir.
Ekvator Ginesi, 1990’ların ortalarından bu yana Sahra Altı Afrika’nın en büyük petrol üreticilerinden biri haline gelmiştir. Daha sonra Afrika’da kişi başına düşen gelirin en zengin ülkesi haline gelmiştir; ancak servet son derece eşitsiz bir şekilde dağılmış olup, petrol zenginliğinden yararlanan kişi sayısı çok azdır.
İspanya’dan bağımsızlığını kazanmadan önce Ekvator Ginesi, çoğunlukla sömürgeci hükümdarı İspanya’ya, ayrıca Almanya ve Birleşik Krallık’a kakao, kahve ve kereste ihraç ediyordu. 1 Ocak 1985’te ülke, Frankofon olmayan ilk Afrikalı üye olarak, para birimi olarak CFA frangını benimsedi. Ulusal para birimi olan ekwele, daha önce İspanyol pesetası ile bağlantılıydı.
1996’da büyük petrol rezervlerinin keşfi ve ardından işletilmesi, hükümet gelirlerinde önemli bir artışa katkıda bulundu. 2004 itibarıyla Ekvator Ginesi, Sahra Altı Afrika’nın üçüncü büyük petrol üreticisidir.
Ormancılık, çiftçilik ve balıkçılık da ülkenin gayri safi yurtiçi hasılasının (GSYİH) önemli bileşenleridir. Geçimde tarım ağırlıklıdır. Tarım, ülkenin temel istihdam kaynağıdır ve kırsal hanelerin %57’sine gelir, iş gücünün ise %52’sine istihdam sağlamaktadır. Dış ticaret rakamlarına bakıldığında; en çok ihracat yapılan ürünler, mineral yağlar, organik kimyasallar, odun, demir çelik iken en çok ihracat yapılan ülkeler; Çin, İspanya, Hindistan, İtalya, Tayland’dır.
En çok ithal edilen ürünler ise yat-bot, nükleer reaktörler, elektrik malzemeleri, meşrubat ve ettir. En çok ithalat yapılan ülkeler ise; Çin, İspanya, ABD, Angola, Birleşik Krallık’tır. İki ülke arasındaki ticari ilişkilere bakıldığında gelişime açık bir potansiyel görülmektedir. 2000’li yılların ortalarına kadar 1 milyon doların altında olan toplam dış ticaret hacmi, bu tarihten itibaren büyük bir sıçrama gerçekleştirerek 2009’da 20, 2012’de en yüksek seviyesi olan 75 milyon dolara yükselmiştir.
2012’den sonra daha düşük seviyelerde seyreden ticaret hacmi, son olarak 2018 yılında tamamına yakını Türkiye’den Ekvator Ginesi’ne ihracat olmak üzere 31,5 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’den Ekvator Ginesi’ne ihraç edilen başlıca ürünler; elektrik malzemeleri, çimento, buğday unu, temizlik ürünleri, elektrik transformatörleri, su türbinleri, izole edilmiş tel ve kablolar, makarna, kümes hayvanı eti ve sudur.
Bu anlamda Elektrik sektörüne biraz daha yakından bakmak istersek, elektrik pazarında yer alan Türk üreticileri arasında Federal Elektrik, Göldağı Kablo, ACK Aydınlatma, ARS Plastik, Grup İmaj, Zelkon Elektrik, OPAŞ Elektrik, Multitek, Nisa Luce, Vatan Kablo, Mutlusan gibi firmalar yer alıyorken Hintli, Avrupalı ve Çinli markalar da pazarda çokça yer edinmiş durumda.
Gelişen ekonomisi ve yatırım planlarıyla, Ekvator Gine’si Türk üreticiler için potansiyeli yüksek pazar niteliğini taşıyor. Bu anlamda yapılacak olan pazar ziyaretleri sahanın nabzını yakından tutmayı ve iş olanağı yaratma fırsatı taşıyor.
Görüşmek dileğiyle…
