Mevsimsel etkilerden arındırılmamış Kapasite Kullanım Oranı (KKO), bir önceki aya göre 0,4 puan azalarak yüzde 74,6 seviyesinde gerçekleşmiştir.

Görüleceği üzere ankete cevap veren işyerleri ortalama olarak imalat sanayi kapasitesinin ¾ ’ünü bile dolduramamaktadırlar. Bu durumda atıl kapasite nedeniyle mevcut üretim üzerine ekstra maliyet bindiğinden firmanın rekabetçi olma şansı kalmamaktadır. Sektörlere göre kapasite kullanım oranlarına baktığımızda şu tabloyla karşılaşıyoruz;

Gıda 73,3 İçecek 77,2 Tütün 86,7 Tekstil 69,8 Giyim 76,1 Deri 66,0 Ağaç ürünleri 81,8 Kağıt 84,4 Basım 68,4 Kimyasal 76,6 Eczacılık ürünleri 77,3 Kauçuk ve plastik 75,4 Diğer mineral ürünler 75,0 Ana metal 74,7 Fabrikasyon metal 71,2 Elektronik 69,0.

Şimdi de tabloda belirtilen sektörlere göre kapasite durumlarını değerlendirelim; Basım sektörü %68.4 ile en düşük kapasite ile çalışan sektör. Bu sektörü Elektronik sektörü %69 ile takip ederken hemen arkasında %69.8 ile tekstil sektörü gelmektedir.

Bu sektörlerin sabit maliyetlerin toplam maliyetler içerisinde payı nispeten yüksektir ve fiyatlamada ciddi kar etme imkanları sınırlıdır. Bu durumda ya pazarlamaya daha fazla ağırlık vermeyi, ya da kapasiteyi düşürerek daha verimli hale gelmeyi sağlamaları gerekmektedir.

Mal gruplarına göre baktığımızda ; Tüketim mallarında kapasitenin 1 yılda  %73.9 dan %72.8’e, Dayanıklı tüketim mallarında %75’ten %69.5 e yatırım mallarında ise %75.4’den %71.9 a düştüğünü görüyoruz. Düşük kapasite yüksek maliyet ve verimsizlik demektir. O zaman satış fiyatlarını tutturma şansınız da kalmaz.

Neden kapasiteler düşüyor? Üretimin temeli olan satış için sipariş beklentisi olmayan firmaların yüksek stok tutma maliyetini de dikkate alarak üretimi yavaşlatmaları da kaçınılmazdır.

Sıkı para politikasıyla ticari işlemlerde de kullanılan kredi kart limitleri gibi konulan kısıtlamalar enflasyonla birlikte ciddi sermaye yetersizliğine de neden olmaktadır. Bu durumda firmalar zorunlu olarak küçülme yolunu seçmektedirler.

Ticaret Bakanlığının yayınladığı Mayıs ayı aylık ticaret verilerine göre dolar bazında, 1 yıllık dönemde ihracat %1.9 artarken ithalat da %1.4 oranında artmıştır.

Dolayısıyla cılız da olsa dış ticarette bir artış söz konusudur. Bu durumda iç piyasada talepte yavaşlama kapasite kullanımlarını önemli şekilde düşürmüş görünüyor.

Görüşmek dileğiyle…

20024 yılının son ayında 212 bin adedin üzerinde satış gerçekleştikten sonra 2025 yılı Nisan ayı en yüksek satış adedinin olduğu ay olmuştur. Dolayısıyla aylık bazda satışın 2025 yılı içerisinde bugüne kadar olan en yüksek ay Nisan ayı olmuştur.

Satış şekline göre duruma baktığımızda da bir önceki yılın aynı ayına göre %147 oranında artış gösteren ipotekli satışlar 10bin adet civarında artış gösterse de, diğer satışlarda %47.3 oranında artışa karşılık 31 bin civarında daha fazla konut satışı gerçekleşmiştir. Satılan konutların %43.8 i ilk el, %62.6 sı ise ikinci el satışlar olarak gerçekleşmiştir.

Bu veriler son aylarda konut sektörü satışlarında önemli hareketliliğin olduğunu bize göstermektedir. Ancak bu hareketlilik bu yıl içerisindeki diğer aylar ve daha önceki Nisan ayları ile ilgili karşılaştırmada geçerlidir. Aksi halde 2024 yılı Temmuz-Aralık döneminde her ay 2025 yılı Nisan ayından daha yüksek satışların olduğu aylardır.

Bir önceki aya göre ipotekli satışlarda azalma varken, diğer satışlarda ciddi bir artış söz konusudur. Bu durum kredili satışların daraldığı anlamına gelmektedir.

Satışlarda yabancıların durumuna baktığımızda yabancıya yapılan satışlar Ocak-Nisan döneminde bir önceki döneme göre %13.5 azalarak 6 bin 18 olmuştur. 2025 yılı Nisan ayı yabancıya satışlar, neredeyse 2023 yılı Nisan ayı rakamının yarısı kadardır. Söz konusu veriler Nisan 2025 ayı itibariyle mevcut stokların satışı ile ilgili durumu bize göstermektedir.

Şimdi gelelim inşaat sektöründe üretim nasıl? Bunun için de TÜİK tarafından yayınlanan 1. Çeyrek (Ocak-Mart 2025) yapı izin istatistiklerine bakalım; Bir önceki yılın aynı çeyreğine göre, 2025 yılı I. çeyreğinde belediyeler tarafından yapı ruhsatı verilen bina sayısı %21,3, daire sayısı %18,7 ve yüzölçümü %24,7 azalmıştır. Bu durumda reel anlamda ciddi bir üretim daralmasından bahsedebiliriz. O zaman gelecekte konuta ulaşmak daha da zorlaşacaktır.

Arz daralması gelecekte fiyat düşüşlerinin de önünü tıkayabilir. Maliyetlerde ciddi düşüş olmadığı takdirde arz kaynaklı ciddi sorunlarla karşılaşabiliriz. Daha da detaya baktığımızda, yapı ruhsatına göre konut alanın yüzölçümü %54.7 ile önceki 2 döneme göre 2025 yılı birinci dönemde daha fazla iken, konut dışı alanlarda yüzölçümü açısından önemli düşüş söz konusudur. Bu konuda daralma daha çok konut dışında söz konusudur.

Görüşmek dileğiyle…

Dolar endeksi DXY 98 li seviyelere kadar düşerek doların değer kaybının global para birimlerine karşı ne derecede olduğunu gösterirken, 3500 dolara kadar yükselen altın, Global piyasalarda hem paranın yönünü hem de risk algılamadaki durumunu açıkça göstermektedir. Dolar 19 Mart günü bir anda 37 TL sından 41 TL sına gidip gelirken, vadeli piyasada benzer yükselişi yaptığı halde benzer düşüşü yapmaması çok ilginçtir.

Spot ile 1 yıl vadeli dolar arasında %42 civarında fark olması düşündürücüdür. Bunda VİOB un yeterince derin olmamasının da etkisi olsa da bugün dolar alıp 1 yıl vadeyle satmak, vadesinde de pozisyonları kapatmak net %42 kazandırmaktadır. Bu arada 1 yıl dolar mevduat getirisi de ekstra getiridir. Böyle oynak bir zemin içerisinde enflasyonla mücadele edelim derken verilere bakınca maalesef karamsarlığa kapılmamak mümkün değil.

Şimdi sırasıyla bakalım; En yeni verimiz Nisan ayı tüketici güven endeksi Mart ayında 85,9 iken, 83,9 seviyesine düşmüştür. Yani tüketici daha da karamsar olmuş görünüyor. Mevcut dönemde hanenin maddi durumu endeksindeki düşüş ana nedendir. Tarımsal girdi endeksi Şubat verisi aylık %2.35 i işaret ederken, tarım ürünleri üretici fiyat endeksi Mart 2025 verisinde aylık %6.91 oranında artış olduğunu görüyoruz.

Bu durumda tarım kökenli enflasyon karşımıza bir tehdit olarak çıkmıyor mu? Uygulanan politikalara rağmen neden hala %7 ye yakın aylık artışlar görüyoruz? Demek ki yanlış giden bir şeyler var. Örneğin spot kur oynaklığı kısa zamanda durmasına rağmen vadeli döviz piyasasında kurun düşmemesi gibi. Ya da sıkı para politikasına rağmen tarım üretici fiyat endeksinin aylık %6.91 artması gibi.

Önümüzde çalkantılı günlerin devam edeceğine yönelik bir görünüm var. O yüzden bilanço risklerine odaklanmalı, kar marjı düşük olan işlerden çıkılmalı, satış ve pazarlama koordinasyonu iyi sağlanmalı ve finansman biriminin talepleri dikkate alınmalıdır. Yoksa yol bir hayli dik bir yokuş olacaktır.

Görüşmek dileğiyle…

Ocak 2025 ayı enflasyon rakamı beklentilerden yüksek gelirken, Şubat 2025 ayı enflasyon verisi beklentilerin alt sınırında gelmiştir.

Böylece dönemsel olarak 2024 yılının ilk 2 ayında %11.54 olan enflasyon rakamı 2025 yılı ilk iki ayında %7.42 seviyesine düşmüştür.  Bu veri yaklaşık 4 puan civarında bir düşüşü ifade ediyor.

Bu sayede 2024 yılının aynı ayına göre yıllık bazda enflasyon Şubat ayı itibariyle %67.07 den %39.05 seviyelerine düşmüş görünüyor.

Peki Enflasyon Neden Düşüyor?

Burada en etkin konu kurlar. Kurlar oynak olmadığı için kur kökenli bir maliyet enflasyonu yaşanmıyor. Kaldı ki kur belirsizliğinden kaynaklanan bir emniyet subabı da fiyatlara eklenmiyor. Bu durumda geçen yılın enflasyonundan daha düşük enflasyon verisine ulaşabiliyoruz.

İşte buna da “baz etkisi” diyoruz. Enflasyonun fiyat artış hızını ifade ettiğini, enflasyon düşünce fiyatların değil zam oranının düşeceğini de unutmayalım.

Enflasyon Düşmeye Devam Edecek Mi?

Bunun için 2024 yılı aylık bazda TÜFE gelişmelerine bakalım; Mart ayı %3.16, Nisan ayı %3.18 mayıs ayı %3.37 enflasyon rakamlarını görüyoruz. 2025 yılı ilk 2 ay ise sırasıyla %5.03 ve %2.27. Bu durumda aylık bazda enflasyon rakamları %2 civarında olursa yıllık bazda her ay 1 puanlık düşüş olabilir gibi duruyor.

Eskiden olduğu gibi yıllık bazda öyle büyük enflasyon rakamları beklenmemeli. Aylık bazda ortalama %2 gelirse yıl sonu enflasyonu da %27 civarında gerçekleşebilecek.

Faizler Daha Düşer mi?

TCMB enflasyondaki gelişmelere paralel olarak kademeli olarak politika faizini düşürmektedir. En son %42.5 seviyelerine gelen politika faizi önümüzdeki dönem 250 baz puan daha yani %40 seviyesine kadar düşecek gibi görünüyor.

Buradan sonra TCMB daha dikkatli davranacaktır. Çünkü aşırı faiz indirimi “carry trade” pozisyonları için yabancı yatırımcıyı kar realizasyonu yapmaya itebilir. Bu durumda ölçülü ve dikkatli bir şekilde faiz indirimlerine ufak ufak da olsa devam edecektir diye düşünüyoruz. Ancak Trump’ın izlediği “her şey Amerika için” söylemiyle yürüttüğü agresif politika gelecekte barış mı getirir yoksa savaşı mı tetikler bilemiyoruz.

Rusya ile görüşmelere başlanması, Ukrayna için barış görüşmeleri çok ilginç çünkü savaşın sebebi de kendileriydi. Ukrayna çevresine füze koydurmasalardı Rusya Ukrayna’ya girmeyecekti. Bunu bizzat Putin’in kendisi ifade etmiştir.

Son zamanlarda Yemenin vurulması emrini vererek orada birçok masumun da ölümüne sebep olması Amerika için herkes ölse de olur mantığıyla hareket ettiğini de göstermektedir.

Bu belirsizlikler global ticareti de ciddi oranda tehdit etmektedir. O yüzden bilanço risklerine, kur riskine, vade riskine, karşı taraf riskine, likidite riskine dikkat edilmelidir.

Görüşmek dileğiyle…

Konut satış sayısının en fazla olduğu iller sırasıyla 18 bin 912 ile İstanbul, 10 bin 158 ile Ankara ve 6 bin 634 ile İzmir olurken, en az olduğu iller sırasıyla 39 ile Ardahan, 62 ile Bayburt ve 80 ile Tunceli olarak gerçekleşti.

Açıklanan veriyi geçmiş Ocak aylarıyla kıyasladığımızda sektörde satışların bir miktar arttığını görüyoruz. 2023 yılı Ocak ayında 97708 konut satılmışken, 2024 yılı Ocak ayında konut satışı 80,308 adete düşmüştü.

Son veri son 3 yılın en yüksek satışının olduğunu bize göstermektedir. Ancak Aralık 2024 ayında gerçekleşmiş 212,637 adet satışın oldukça altındadır.

Son aylarda konut satışlarında bir hareketlilik olduğunu görüyoruz. Faizler düştükçe ve konut alım kısıtları kalktıkça da hareketlilik artmaya devam edecektir.

Şimdi gelelim hareketliliğin kaynağına; Satış şekline göre konut satışlarına baktığımızda 2024 yılı Ocak ayında sadece 5915 konut ipotekli olarak satılmışken, 2025 yılı Ocak ayında bu rakam 16726’ya yükselmiştir.

Değişim oranı %182.8 olarak gerçekleşmiştir. Diğerlerinde ise artış oranı %28.3 olarak gerçekleşmiştir. Diğer grubunda hacim yüksek olduğundan ortalama da bu değere yakın çıkmaktadır.

En azında her ikisinde de ciro artışı olduğunu görüyoruz. İlk el satışlarda %29.8 artış olmuşken, ikinci el satışlarda artış oranı %44.2 olarak gerçekleşmiştir.

Yabancıların bu artış içerisinde payı var mı? Diye baktığımızda, Yabancılara yapılan konut satışları Ocak ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %24,9 oranında azalarak bin 547 olduğunu,

Ocak ayında toplam konut satışları içinde yabancılara yapılan konut satışının payının da %1,4 olarak gerçekleştiğini görüyoruz.

2023 yılı Ocak ayında 4161 adet konut alan yabancılar, 2024 Yılı Ocak ayında 2061 adet konut alırken, 2025 yılı Ocak ayında bu rakamın da altına inerek 1547 adede düşmüşlerdir. Dolayısıyla yabancı alımları düşerken iç piyasa hareketliliğiyle satışlar yükselmiştir.

Önümüzdeki dönemde faizlerin seyriyle beraber, sıkı para politikasında normalleşmeye yönelik olası düzenlemelerle piyasada rahatlama sağlanabilecek döneme giriyoruz.

Mart ayında yapılacak TCMB PPK toplantısında faizlerin tekrar düşürülme olasılığı fazla. 500 baz puanı tahmin edenler var. Bu durum konut kredi talebini artırabilir. Konut alımına sınırlamalar da gevşetilirse konut piyasasında daha da fazla hareketlilik görebiliriz.

Görüşmek dileğiyle…