İspanya, bol güneş ve rüzgâr kaynaklarını etkin biçimde kullanarak yeşil hidrojen üretiminde lider ülkelerden biri olarak konumlanıyor.

Yenilenebilir enerjiye ve sürdürülebilir uygulamalara yapılan sürekli yatırımlar, yalnızca karbon emisyonlarını azaltmakla kalmıyor; aynı zamanda yeşil ekonomide yeni iş alanları ve ticari fırsatlar da yaratıyor. Bu yatırımlar, elektrik ve inşaat sektörleri için büyük fırsatlar taşırken, özellikle şalt, kablo, trafo ve diğer elektrik malzemeleri üreticileri için de yeni pazar kapılarını aralıyor.

İspanya, serbest piyasa kapitalizminin unsurlarını sosyal refah politikaları ve devlet müdahalesiyle birleştiren karma bir ekonomiye sahiptir. Yıllık nominal gayri safi yurtiçi hasılası (GSYİH) 1 trilyon doları aşan 19 ülkeden biridir ve dünya çapında 12., Avrupa Birliği ve avro bölgesinde ise 4. sırada yer almaktadır. İspanya, Dünya Bankası tarafından yüksek gelirli ekonomi, Uluslararası Para Fonu tarafından ise gelişmiş ekonomi olarak sınıflandırılmaktadır.

2024 yılı itibarıyla dünyanın en hızlı büyüyen büyük gelişmiş ekonomisi konumundadır ve avro bölgesi ortalamasının neredeyse dört katı daha hızlı büyümektedir. Ekonominin büyüme hızı ve buna paralel olarak yapılan yatırımların büyüklüğü, önümüzdeki yıllarda İspanya’nın kazanacağı ivmeyi daha da açık biçimde ortaya koymaktadır.

2010 yılında İspanya, Alvarado, Badajoz yakınlarında bulunan La Florida adlı devasa elektrik santrali tesisiyle Amerika Birleşik Devletleri’ni geride bırakarak güneş enerjisi alanında dünya lideri oldu. İspanya aynı zamanda Avrupa’nın ana rüzgâr enerjisi üreticilerinden biridir.

İspanya’da kullanılan yenilenemeyen enerji kaynakları arasında nükleer enerji, gaz, kömür ve petrol yer almaktadır. Ülkede 8 çalışır durumda nükleer reaktör bulunmaktadır. Fosil yakıtlar, 2009 yılında İspanya’nın elektriğinin toplamda %58’ini üretmiştir. Bu oran, %61 olan OECD ortalamasının hemen altındadır. Nükleer enerji elektriğin diğer %19’unu, rüzgâr ve hidroelektrik ise yaklaşık %12’lik kısmını üretmiştir.

İspanya’nın metalurji ve metal endüstrisi; çelik üretimi, metal imalatı ve makine imalatı dahil olmak üzere geniş bir faaliyet yelpazesini kapsamaktadır. ArcelorMittal España gibi köklü şirketlerle birlikte ülke, uzun bir metalürji uzmanlığı geçmişine sahiptir. İnşaat, otomotiv ve havacılık gibi çeşitli sektörlere hammadde ve nihai ürün tedarikinde metal endüstrisi önemli bir rol oynamaktadır.

Çelik üreticisi Tosyalı Holding, 2024 yılının başında bünyesine dahil ettiği İspanya’nın önemli spiral boru üreticilerinden STS ile İspanya’daki faaliyetlerini sürdürüyor. Şirket aynı zamanda aynı çatı altında ERW yatırımı da planlıyor.

Enerji alanında yapılan bir diğer yatırım ise Astor Enerji’den geldi. Astor Enerji (ASTOR), İspanya’nın Zaragoza bölgesinde yeni bir yatırım kararı aldı. Şirket tarafından KAP’a yapılan açıklamaya göre, hâlihazırda bakım, onarım ve servis hizmeti vermek üzere kurulan ve belirli güç seviyesinde üretim yapılması hedeflenen İspanya’nın Zaragoza şehrindeki tesiste; 7.200 m² kapalı alan ve 12.000 m² açık alan olmak üzere toplam 19.200 m² büyüklüğe sahip fabrika binası ve arsa satın alınarak ilave yatırım yapılacak.

Söz konusu ilave yatırımla, mevcutta yürütülen bakım, onarım ve servis hizmetlerinin yanı sıra ilk etapta 10 MVA’ya kadar dağıtım trafosu üretiminin gerçekleştirilmesi hedefleniyor. Ek olarak bu yatırımla birlikte şirketin Euro Bölgesi, Afrika kıtası ve bu bölgelere yakın coğrafyalara yapılacak satışlarının, söz konusu tesiste gerçekleştirilecek üretimle desteklenmesi bekleniyor.

Elektrik sektörüne daha yakından bakmak gerekirse, İspanya pazarında faaliyet gösteren mevcut Türk markaları arasında farklı alanlarda öne çıkan şirketler bulunuyor. Şalt sektöründe devlet kurumunda onaylı ve elektrik ihalelerinde aktif rol oynayan Federal Elektrik, aydınlatma sektöründe projeler yürüten ACK Aydınlatma, pako şalter grubunda endüstriyel alanda iş birliği bulunan OPAŞ, plastik ürün gruplarında projelerde yer alan ARS ve Nisaluce ürün grupları ile klemens grubunda Klemsan bu pazarda dikkat çeken markalar arasında yer alıyor.

İspanya, dünyanın en büyük ekonomilerinden biri olduğu için dış ticarette de güçlü bir oyuncu konumundadır. 2025 verilerine göre İspanya’nın ihracatı yaklaşık 445 milyar dolar, ithalatı yaklaşık 513 milyar dolar, dış ticaret açığı ise yaklaşık 68,2 milyar dolar seviyesindedir.

İspanya’nın 2025 itibarıyla başlıca ithalat partnerleri şu ülkelerdir:

Almanya
Fransa
Çin
İtalya
Hollanda

İspanya’nın başlıca ithalat ürünleri ise şu şekilde sıralanmaktadır:

Ham petrol ve enerji ürünleri: 60,3 milyar dolar
Motorlu taşıtlar: 56,4 milyar dolar
Makine ve bilgisayarlar: 50,3 milyar dolar
Elektrikli makineler: 47,9 milyar dolar
İlaçlar: 28,9 milyar dolar

İspanya’nın başlıca ihracat ürünleri de ülkenin sanayi yapısını net biçimde göstermektedir:

Motorlu taşıtlar ve otomobiller: 62,1 milyar dolar
Makine ve ekipmanlar: 32,7 milyar dolar
Mineral yakıtlar ve rafine petrol ürünleri: 27,3 milyar dolar
Elektrikli makineler: 26,6 milyar dolar
İlaçlar: 23,1 milyar dolar

Türkiye ile İspanya arasındaki ticaret hacmi ise 20,59 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’nin İspanya’ya ihracatı 10,42 milyar dolar, İspanya’dan ithalatı ise 10,17 milyar dolar seviyesindedir.

İspanya’nın Türkiye’den en çok aldığı ürünler arasında otomobil ve ticari araçlar, otomotiv yan sanayi, elektrik malzemeleri, hazır giyim ve tekstil, beyaz eşya ve elektrikli ekipman, makine parçaları, demir-çelik ürünleri ve plastik ürünler yer almaktadır.

Türkiye’nin İspanya’dan en çok aldığı ürünler ise binek otomobiller, otomotiv ürünleri ve parçaları, ilaçlar, kimyasallar, makine ekipmanları, demir-çelik ürünleri ve hazır giyim ürünleri olarak öne çıkmaktadır.

Türk şirketlerinin İspanya’daki yatırımları son 10 yılda artmış durumdadır. Özellikle yenilenebilir enerji, müteahhitlik/gayrimenkul geliştirme ve enerji ekipmanları tedariki alanlarında dikkat çekici örnekler bulunmaktadır.

En somut Türk yatırım örneklerinden biri, Ankara merkezli enerji yatırım şirketi olan KINESIS Investment’tır. Şirket, İspanya’da 50 MW kapasiteli Andella Rüzgâr Santrali yatırımını geliştirmiş ve işletmiştir. 2025 yılında bu santralin satışı tamamlanmıştır. Bu yatırım, bir Türk sermayeli şirketin İspanya’da doğrudan enerji üretim varlığına sahip olduğu nadir örneklerden biri olarak öne çıkmaktadır.

İspanya bugün Avrupa’nın en hızlı büyüyen güneş ve rüzgâr enerjisi pazarlarından biridir. Özellikle Endülüs (Andalucía), Aragon ve Castilla-La Mancha bölgelerinde büyük ölçekli güneş enerjisi yatırımları yapılmaktadır. Bu durum, Türk EPC yani mühendislik-taahhüt firmaları ve enerji yatırımcıları için yeni fırsatlar yaratmaktadır.

Türk müteahhitlerinin İspanya’da, Türkiye, Körfez veya Orta Asya’daki kadar büyük altyapı projeleri bulunmamaktadır. Ancak son yıllarda Madrid çevresinde ticari gayrimenkul ilgisi, Malaga ve Costa del Sol’da turizm ve konut projeleri, Alicante ve Valencia’da ise rezidans yatırımları artış göstermiştir.

Özellikle yüksek gelirli Türk bireysel yatırımcıların İspanya’da konut alımlarının ardından, Türk geliştiricilerin de projelere yöneldiği görülmektedir.

2020 sonrasında İspanya’nın Avrupa’nın “yeşil enerji merkezi” haline gelmesiyle birlikte Türk yatırımcıların güneş enerjisi, depolama sistemleri ve enerji altyapısı alanlarına ilgisi belirgin şekilde artmıştır. Bugün İspanya’daki Türk sermayesinin en stratejik alanı, enerji dönüşümü ve yenilenebilir enerji ekosistemi olarak görülmektedir.

Endonezya son dönemde özellikle yeşil enerjiye geçiş, kritik madencilik, yeni başkent inşası ve savunma sanayii alanlarına dev yatırımlar yapmaktadır. Bu yatırımlar elektrik ve inşaat sektörleri için büyük fırsatlar taşırken özellikle şalt, kablo, trafo ve diğer elektrik malzemeleri üreticileri için yeni pazar kapısını da aralıyor.

Endonezya ayrıca nominal GSYİH ile dünyanın en büyük 17. ekonomisi ve GSYİH (PPP) açısından en büyük 7. ekonomisidir. Son dönemlerde yapılan yatırımların büyüklüğü önümüzdeki yıllarda Endonezya’nın kazanacağı ivmeyi daha da gözler önüne sermektedir.

Elektrikli araç (EV) üretiminin kalbi konumundaki nikel, boksit ve bakır işleme tesislerine devasa yabancı yatırımlar çekilmektedir. Ülke, küresel elektrikli araç tedarik zincirindeki hakimiyetini artırmak için hammadde ihracatını kısıtlayıp tam değer zincirini yerelde kurmaya odaklanmıştır. Bu anlamda EV sektörü ve solar enerji alanlarında faaliyet gösteren firmalar için fırsat aralıyor.

Cakarta’nın aşırı nüfus yoğunluğu, batma riski ve çevre sorunları nedeniyle Borneo adasında sıfırdan “akıllı ve yeşil şehir” konseptiyle inşa edilen Nusantara için yaklaşık 33 milyar dolarlık devasa bir bütçe ayrılmıştır. Bu devasa projede halihazırda Elektrik kurumu PLN’de onaylı Türk markası olan Federal Elektrik şalt ürünlerini projede kullandıracaktır.

Elektrik pazarında mevcut diğer Türk markalarından bazıları ise aydınlatma sektöründe projeler yürüten ACK aydınlatma, pako şalter grubunda endüstriyel alanda işbirliği olan OPAŞ, plastik ürün gruplarında projelerde ARS ve Nisaluce ürün grupları yer alırken, klemens grubunda Klemsan, Trafo grubunda ALCE elektrik gibi firmalar projelerde yer alıyor.

Endonezya dünyanın en büyük emtia ve üretim merkezlerinden biri olduğu için dış ticarette güçlü bir oyuncu. 2024 verilerine göre:

• İhracat: yaklaşık 266 milyar dolar
• İthalat: yaklaşık 235 milyar dolar
• Dış ticaret fazlası: yaklaşık 31 milyar dolar

Endonezya en çok hangi ülkelerden ithalat yapıyor?

2024 itibarıyla başlıca ithalat partnerleri:

Endonezya en çok ne ithal ediyor?

Başlıca ithalat kalemleri:

• Mineral yakıtlar ve petrol ürünleri
• Makine ve sanayi ekipmanları
• Elektrikli/elektronik ürünler
• Kimyasallar
• Demir-çelik ürünleri

Endonezya’nın başlıca ihracat ürünleri

Özellikle emtia ve yarı işlenmiş sanayi ürünleri öne çıkıyor:

• Kömür
• Palm yağı
• Nikel
• Demir-çelik
• Elektronik ürünler
• Kauçuk
• Ayakkabı ve tekstil ürünleri

Türkiye – Endonezya ticareti

Türkiye Endonezya’dan ne ithal ediyor?

2024’te Türkiye’nin Endonezya’dan ithalatı yaklaşık 2.43 milyar dolar oldu. Başlıca ürünler:

Endonezya Türkiye’den ne alıyor?

Türkiye’nin Endonezya’ya ihracatı 2024’te yaklaşık 386 milyon dolar. Öne çıkan ürünler:

Enerji açısından oldukça zengin bir ülke olan Endonezya’ nın enerji üretim kapasitesi yıllık 35 GW’ dir. Bunu oluşturan kaynaklar %49’u benzin, %23’ü doğal gaz ve %21’i kömür olarak sıralanmaktadır. Ülkede giderek azalmasına rağmen büyük petrol rezervleri ile birlikte önemli doğal gaz ve kömür yatakları mevcuttur. Ayrıca Endonezya, güneş enerjisi, gelgit enerjisi ve rüzgardan elde edilen enerjiye ek olarak hidro-elektrik santralları gibi gelişme potansiyeli olan daha geleneksel enerji kaynaklarına da sahiptir. Artan nüfus ve yükselen enerji talebi de, daha çok yeraltı kaynaklarıyla sağlanan enerji ihtiyacını daha ekonomik olan yenilenebilir enerji kaynaklarına yöneltmektedir. Yenilenebilir enerji projeleri de Endonezya Hükümeti ve Dünya Bankası tarafından desteklenmektedir.

Endonezya’nın yerel fonu Danantara, madencilik, altyapı ve stratejik projeleri finanse etmek amacıyla ilk etapta 20 milyar dolardan fazla bir başlangıç kaynağı açıklamıştır.

Bu vesile ile Türk ihracatçılarının öncelikli pazarlarından biri olacağı şüphesiz. Nitekim Türk yatırımcıları bu pazara aşina, geçmişte de adımızı yazdırdığımız birçok projelerden bazıları örneğin;

Geçmiş yıllarda Türk – Endonezyalı firmalar arasında imzalanan projelerin bazıları;

1. TAV Havalimanları (havaalanı inşaatı) – Endonezyalı partneri: Sigma Grup
2. Ulusoy Un Sanayi (buğday üretimi)
3. Cengiz Holding (nikel madenciliği)
4. Cengiz Holding (inşaat, enerji ve sanayi)
5. Cengiz Holding (jeo-termal enerji)
6. Ajans Press (multimedya)

Finansal olarak da Endonezya ile ihracatımız Türk devleti tarafından desteklenmektedir. Bu kapsamda ihracatçılara sunulan Endonezya’ya yapılan ihracat işlemleri Eximbank bünyesinde uygulanmakta olan kredi ve sigorta programları ile desteklenmektedir. Bu ülkeye yapılacak ihracatın kısa vadeli ve sigorta programları ile desteklenmesine önümüzdeki dönemde de devam edilecektir. Ayrıca ülkemizde yerleşik firmalarının bu ülkedeki fuarlara katılımları Yurtdışı Fuar

Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Tebliğ ile de desteklenmektedir.

Moldova topraklarının büyük bir kısmı, 14. yüzyıldan 1812 yılına kadar Moldavya Prensliği’nin bir parçasıydı. 1812’de Osmanlı İmparatorluğu tarafından Rus İmparatorluğu’na devredildi ve Besarabya olarak anılmaya başlandı. 1856’da güney Besarabya Moldavya’ya geri verildi ve üç yıl sonra Eflak ile birleşerek Romanya’yı oluşturdu. Ancak 1878’de tüm bölgeye Rus egemenliği yeniden kuruldu. 1917 Rus Devrimi sırasında Besarabya, kısa bir süre Rus Cumhuriyeti içinde özerk bir devlet haline geldi. Şubat 1918’de bağımsızlığını ilan etti ve daha sonra aynı yıl meclis oylamasıyla Romanya’ya entegre oldu. Bu karar Sovyet Rusya tarafından tartışıldı ve 1924’te Ukrayna SSC’si içinde, Besarabya’nın doğusundaki kısmen Moldovalıların yaşadığı topraklarda sözde Moldavya özerk cumhuriyetini kurdu. 1940 yılında, Molotov-Ribbentrop Paktı’nın bir sonucu olarak, Romanya Besarabya ve Kuzey Bukovina’yı Sovyetler Birliği’ne devretmek zorunda kaldı ve bu da Moldovya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin (Moldovya SSR) kurulmasına yol açtı.

27 Ağustos 1991’de, Sovyetler Birliği’nin dağılması devam ederken, Moldovya SSC bağımsızlığını ilan etti ve Moldova adını aldı. Ancak, Dinyester’in doğu kıyısındaki Moldova topraklarının bir bölümü, 1990’dan beri fiilen ayrılıkçı Transdinyester hükümetinin kontrolü altındaydı. Moldova anayasası 1994’te kabul edildi ve ülke parlamenter bir cumhuriyet oldu.

Ülke, 1992’de Sovyetler Birliği’nden bağımsızlığını kazandığından beri istikrarlı bir şekilde piyasa ekonomisine geçiş yapmıştır. Dünya Bankası’na göre, son yirmi yıldaki güçlü ekonomik performansına rağmen, Moldova Avrupa’nın en yoksul ülkeleri arasında yer almaktadır. 1990’lardan beri büyüme nispeten yüksek seyretmiş, işsizlik oranları düşük ve yoksulluk seviyeleri düşmüştür; ancak demografik faktörler, özellikle yaşlanan nüfus ve önemli göç seviyeleri ile son bölgesel olaylar, özellikle Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, özellikle enflasyon ve artan enerji fiyatları nedeniyle Moldova ekonomisine ciddi ekonomik zorluklar getirmiştir. Moldova’nın tarihsel olarak Rus petrolüne ve doğal gazına bağımlılığı nedeniyle, enerji sektörü ülke ekonomisi için özel bir zorluk teşkil etmektedir.

Ekonominin başlıca ihracat ürünleri tarım, giyim ve spor malzemeleridir. 2021 yılında Moldova 140 milyon dolarlık şarap ihraç etti ve dünyanın 21. en büyük şarap ihracatçısı oldu; şarap ihracatı ülkenin beşinci en büyük ihracat kalemidir. Yılda 300 gün güneşli olan Moldova iklimi, tarım ve özellikle bağcılık için idealdir. Hükümet verilerine göre, şarap endüstrisi, Moldova’nın GSYİH’sının yüzde üçünü ve ülkenin toplam ihracatının yüzde sekizini temsil eden önemli bir ekonomik sektördür. 2021 yılında AB, Moldova şaraplarının ana alıcısı oldu. Bilgi ve İletişim Teknolojisi (BİT), Moldova’da GSYİH’nın yüzde 10’undan fazlasını oluşturan en umut vadeden ekonomik sektörlerden biridir. Bilişim şirketleri toplam üretimlerinin yaklaşık yüzde 80’ini Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Fransa, Almanya, Hollanda ve Romanya’ya ihraç etmektedir.

Az sayıda doğal enerji kaynağına sahip olan Moldova, enerji ihtiyacının neredeyse tamamını ithal etmektedir. Ülkenin ulusal enerji şirketi Moldovagaz’ın yüzde ellisi Rus petrol ve doğalgaz tedarikçisi Gazprom’a ait olup, kalan yüzde ellisi Moldova hükümeti (%36,6) ve tanınmayan Transdinyester hükümeti (%13,4) arasında paylaşılmaktadır. Moldova’nın Rus enerjisine olan tarihi bağımlılığı, Gazprom’a olan 709 milyon ABD dolarının üzerindeki borcu ve Transdinyester’in de 7 milyar ABD doları tutarındaki borcuyla vurgulanmaktadır. Rusya, ayrılıkçı Rus yanlısı bölgeye petrol ve doğalgazı ödeme talep etmeden tedarik etmekte ve bu maliyeti ekonomik savaş biçimi olarak Moldova devletine borç olarak yüklemektedir. Moldova hükümeti bu rakamları reddetmekte ve Gazprom tarafından yapılan 100 milyon ABD dolarının üzerinde sahte iddia tespit etmiştir.

Ağustos 2013’te Moldova ve Romanya arasında bir boru hattı inşaatına başlandı ve bu boru hattı tamamlanarak Rusya’nın Moldova’nın doğalgaz tedarikindeki tekelini kırdı. Romanya’dan elektrik ithalatı 2022’de başladı ve böylece Transdinyester’de Rus doğalgazından üretilen elektriği satın alma ihtiyacı ortadan kalktı. Geliştirilmiş bağlantı 2026’da tamamlanacak. Haziran 2023 itibariyle Moldova artık Rusya’dan petrol veya doğalgaz ithal etmiyor ve Avrupa Birliği’nin ortak doğalgaz satın alma platformuna erişim hakkı kazandı. Bu geçişi hızlandırmak için Avrupa Birliği, Dünya Bankası ve IMF tarafından mali yardım sağlandı.

Moldova’nın yerli fosil enerji kaynakları yetersizdir ve önemli miktarda petrol, kömür, doğalgaz ve diğer enerji kaynaklarını ithal etmek zorundadır. 2018’deki birincil enerji arzının yaklaşık yarısı doğalgaz, dörtte biri petrol ve beşte biri katı biyokütle idi.

Yenilenebilir enerji hızla yaygınlaştı ve Moldova enerji kaynaklarını çeşitlendirmeyi ve Rusya’dan enerji alımını durdurmayı hedefliyor.

Dış ticaret rakamlarına bakıldığında; elektrik malzemeleri, yağlı tohumlar, hububat, yemiş ve alkollü içecekler ihracat kalemlerinde başta yer alırken, en çok ihracat yaptığı ülkeler ise Romanya, Ukrayna, İtalya, Çek. Cumhuriyeti ve Türkiye’dir.

En çok ithal ettiği kalemler mineral yağlar, elektrik malzemeleri, karayolu taşıtları, nükleer reaktörler, plastik malzemeleri ve ilaç ithal etmektedir. En çok ithalat yaptığı ülkeler sırasıyla Romanya, Çin, Ukrayna, Türkiye ve Almanya’dır. Türkiye’den en çok tekstil, nükleer reaktör, plastik malzemeleri, mineral yağlar ve elektrik malzemeleri ithal etmektedir.

Bu anlamda Elektrik sektörüne biraz daha yakından bakmak istersek, elektrik pazarında yer alan Türk üreticileri arasında Federal Elektrik, ACK Aydınlatma, ARS Plastik, OPAŞ Elektrik, Multitek, Nisa Luce, Arken Jeneratör, Reçber Kablo, Mutlusan Plastik gibi firmalar yer alıyor.

Hırvatlar, 6. yüzyılın sonlarında, o zamanlar Roma İliryası’nın bir parçası olan günümüz Hırvatistan’ına geldiler. 7. yüzyılda, iki dükalık halinde örgütlendiler. Hırvatistan, ilk olarak 7 Haziran 879’da Dük Branimir’in hükümdarlığı döneminde uluslararası alanda bağımsız olarak tanındı. Tomislav, 925 yılında ilk kral oldu ve Hırvatistan’ın krallıklarına yükseltildi. Trpimirović hanedanlığının sona ermesinden sonra yaşanan taht krizi sırasında, Hırvatistan 1102 yılında Macaristan ile kişisel birlik kurdu. 1527’de Osmanlı işgali karşısında Hırvat Parlamentosu, Avusturyalı I. Ferdinand’ı Hırvat tahtına seçti. Ekim 1918’de Habsburg İmparatorluğu’ndan bağımsız Slovenler, Hırvatlar ve Sırplar Devleti Zagreb’de ilan edildi ve Aralık 1918’de Yugoslavya Krallığı’na katıldı. Nisan 1941’de Mihver devletlerinin Yugoslavya’yı işgalinin ardından, Hırvatistan’ın büyük bir kısmı Naziler tarafından kukla devleti olan bağımsız Hırvatistan Devleti’ne dahil edildi. Bir direniş hareketi, savaştan sonra Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti’nin kurucu üyesi ve üye haline gelen Hırvatistan Sosyalist Cumhuriyeti’nin oluşumuna yol açtı. 25 Haziran 1991’de Hırvatistan Yugoslavya’dan bağımsızlığını ilan etti ve Bağımsızlık Savaşı sonraki dört yıl boyunca başarıyla sonuçlandı.

Hırvatistan ekonomisi yüksek gelirli ve gelişmiş olarak nitelendiriliyor. 2025’te bir Hırvat işçisinin ortalama net maaşı aylık 1.451 €, ortalama brüt maaşı ise yaklaşık 2.019 € idi

2017 yılında ekonomik çıktının büyük bölümünü hizmet sektörü oluşturmuş olup, bu oran GSYİH’nin %70,1’ini oluşturmaktadır; bunu %26,2 ile sanayi sektörü ve %3,7 ile tarım sektörü takip etmektedir.

2017 verilerine göre, işgücünün %1,9’u tarımda, %27,3’ü sanayide ve %70,8’i hizmet sektöründe istihdam ediliyordu. Gemi inşaatı, gıda işleme, ilaç, bilişim teknolojisi, biyokimya ve kereste sanayisi sanayi sektörüne hakimdir.

Savaşın sonucu olarak, ekonomik altyapı, özellikle turizm sektörü, büyük hasar gördü. 1989’dan 1993’e kadar GSYİH %40,5 düştü. Hırvatistan devleti hala önemli ekonomik sektörleri kontrol ediyor ve devlet harcamaları GSYİH’nin %40’ını oluşturuyor.

Turizm, Hırvatistan hizmet sektörüne hakimdir ve GSYİH’nin %20’sine kadarını oluşturmaktadır. 2019 yılı turizm gelirlerinin 10,5 milyar € olduğu tahmin edilmektedir.

Hırvatistan’a hizmet veren 610 kilometre uzunluğundaki ham petrol boru hatları, Rijeka petrol terminalini Rijeka ve Sisak’taki rafineriler ve çeşitli aktarma terminalleriyle birbirine bağlıyor. Sistemin yıllık kapasitesi 20 milyon ton. Doğal gaz taşıma sistemi, 2.113 kilometre uzunluğunda ana ve bölgesel boru hatları ve 300’den fazla ilgili yapıdan oluşuyor ve üretim platformlarını, Okoli doğal gaz depolama tesisini, 27 son kullanıcıyı ve 37 dağıtım sistemini birbirine bağlıyor. Hırvatistan ayrıca bölgesel enerji güvenliğinde de önemli bir rol oynuyor. Krk adası açıklarında bulunan yüzer sıvılaştırılmış doğal gaz ithalat terminali LNG Hrvatska, 1 Ocak 2021’de faaliyete geçerek Hırvatistan’ı bölgesel bir enerji lideri konumuna getirdi ve Avrupa’nın enerji arzının çeşitlendirilmesine katkıda bulundu.

2010 yılında Hırvatistan’ın enerji üretimi, ülke genelindeki doğal gaz talebinin %85’ini ve petrol talebinin %19’unu karşıladı. 2016 yılında Hırvatistan’ın birincil enerji üretimi doğal gaz (%24,8), hidroelektrik (%28,3), ham petrol (%13,6), yakacak odun (%27,6) ve ısı pompaları ile diğer yenilenebilir enerji kaynaklarından (%5,7) oluşuyordu. 2017 yılında net toplam elektrik enerjisi üretimi 11.543 GWh’ye ulaşırken, 12.157 GWh veya elektrik enerjisi ihtiyacının yaklaşık %40’ını ithal ediyordu.

Slovenya’daki Krško Nükleer Santrali, Hırvatistan’ın ithalatının büyük bir bölümünü karşılıyor. %50’si Hrvatska elektroprivreda’ya ait olup, Hırvatistan’ın elektriğinin %15’ini sağlıyor.

Dış ticaret rakamlarına bakıldığında; mineral yağlar, elektrik malzemeleri, nükleer reaktörler, ilaç, ahşap ürünler ihracat kalemlerinde başta yer alırken, en çok ihracat yaptığı ülkeler ise Almanya, İtalya, Bosna Hersek, Slovenya, Sırbistan’dır.

En çok ithal ettiği kalemler mineral yağlar, nükleer reaktörler, karayolu taşıtları, elektrik malzemeleri ve ilaç ithal etmektedir. En çok ithalat yaptığı ülkeler sırasıyla Almanya, İtalya, Slovenya, Macaristan, Avusturya’dır. Türkiye’den en çok demir-çelik, nükleer reaktör, kara yolu taşıtları, elektrik malzemeleri, plastik malzemeleri ithal etmektedir.

Bu anlamda Elektrik sektörüne biraz daha yakından bakmak istersek, elektrik pazarında yer alan Türk üreticileri arasında Federal Elektrik, ACK Aydınlatma, ARS Plastik, Zelkon Elektrik, OPAŞ Elektrik, Multitek, Nisa Luce, Astor Enerji, Reçber Kablo, Erse Kablo gibi firmalar yer alıyor.

Batı İber Yarımadası, tarih öncesi dönemden beri yerleşim yeri olmuştur ve en eski yerleşim izleri MÖ 5500 yılına kadar uzanmaktadır. Müslümanlar 8. yüzyılda İber Yarımadası’nı işgal etmiş, ancak Reconquista sırasında kademeli olarak geri püskürtülmüşlerdir. Portekiz bu dönemde, başlangıçta 868’de León Krallığı’nın bir kontluğu olarak ve 1179’da resmen bir krallık olarak kurulmuştur. Daha sonra Keşifler Çağı’nın ana katılımcılarından biri olmuş, denizcilik biliminde birçok önemli ilerleme kaydetmiş ve yeni toprakları ve deniz yollarını keşfeden, yerleşim yerleri, koloniler ve ticaret merkezleri kuran ilk Avrupa ülkeleri arasında yer almıştır. 1910’da cumhuriyet olduktan sonra, Portekiz 1926’dan 1974’te devrilmesine kadar diktatörlük altında yaşamış ve 1976’da tam demokrasinin kurulmasını sağlamıştır.

Portekiz, yarı başkanlık sistemine sahip, anayasal üniter bir cumhuriyet ve dört ayrı egemenlik organına sahip çok partili temsili bir demokrasidir. Cumhuriyet Meclisi olarak bilinen tek meclisli bir ulusal yasama organına sahiptir. Portekiz, anakarası son derece merkezileşmiş olsa da, topraklarını yönetmek için karmaşık bir sistem geliştirmiştir.

Portekiz, 2024 yılında kişi başına düşen GSYİH’si AB27 ortalamasının %82’si olan ve 2022 yılında 0,874 (dünyada 42. sırada) İGE’ye sahip bir Euro bölgesi üyesidir. Ulusal merkez bankasında dünyanın 14. en büyük altın rezervine sahip olup, döviz rezervlerindeki altın payı dünyanın en yüksek seviyesindedir, 8. en büyük lityum rezervine sahiptir ve toplam ihracatı 2024 yılında GSYİH’sinin %46,6’sını temsil etmektedir.

Portekiz’in ulusal para birimi, 2000 yılında Portekiz Escudo’sundan geçişe başlayan ve 2002 yılında konsolide olan Euro’dur. Çoğu sanayi, işletme ve finans kurumu Lizbon ve Porto metropol alanlarında ve bu iki metropol alanının çevresindeki bölgelerde yoğunlaşmıştır.

1990’lardan beri Portekiz’in ekonomik modeli, kamu tüketimine ve ihracata, özel yatırıma ve yüksek teknoloji sektörünün geliştirilmesine odaklanan ekonomik kalkınmaya dayanmaktadır. Sonuç olarak, iş hizmetleri, tekstil, giyim, ayakkabı ve mantar (Portekiz dünyanın önde gelen mantar üreticisidir) ahşap ürünleri ve şarap ve bira gibi içecekler gibi daha geleneksel endüstrilerin önüne geçmiştir.

Portekiz, dünya çapında mantar ve keçiboynuzu üretiminde sırasıyla yaklaşık %50 ve %30 oranında paya sahip olup, dünyanın en büyük üreticisidir. Kestane ihracatında üçüncü, Avrupa’da ise üçüncü büyük kestane selülozu üreticisidir. Portekiz, dünyanın en büyük on zeytinyağı üreticisi arasında yer almakta ve dördüncü büyük ihracatçı konumundadır.

Seyahat ve turizm, Portekiz ekonomisinin önemli bir parçasıdır. Portekiz, 2024 yılı itibarıyla yaklaşık 29 milyon yabancı turisti ağırlayarak dünyanın en çok ziyaret edilen 20 ülkesi arasında yer almaktadır.

2023 yılı itibarıyla Portekiz’in toplam enerji arzının %44’ünü petrol oluşturuyordu. Ancak ülke 2021 yılında kömürle çalışan santrallerden kademeli olarak vazgeçti ve hidroelektrik ve rüzgar enerjisi gibi yenilenebilir enerjileri geliştirmeye başladı ve toplu taşıma ve elektrikli araçlara yatırım yaptı.

Portekiz önemli rüzgar ve hidroelektrik kaynaklarına sahiptir. 2006 yılında, dünyanın o zamanki en büyük güneş enerjisi santrali olan Moura Fotovoltaik Enerji Santrali faaliyete geçti, dünyanın ilk ticari dalga enerjisi santrali olan Aguçadoura Dalga Enerji Santrali ise Norte bölgesinde açıldı. 2025 yılında, yenilenebilir enerji kaynakları ülkenin elektriğinin %68’ini üretiyordu. 2021 yılından bu yana, çoğunlukla İspanya’dan yapılan elektrik ithalatı, 2023 yılı itibarıyla ihracatı yaklaşık %20 oranında aştı ve enerjinin büyük kısmı yenilenebilir kaynaklardan geliyordu.

İhracat rakamlarına daha yakından bakılırsa; karayolu taşıtları, elektrik malzemeleri, mineral yağlar, nükleer reaktörler, plastik malzemeleri başta yer alıyorken, en çok ihracat yapılan ülkeler İspanya, Almanya, Fransa, ABD, Birleşik Krallık’tır.

En çok ithal edilen kalemler arasında karayolu taşıtları, mineral yağlar, elektrik malzemeleri, nükleer reaktörler, plastik malzemeler, ilaç bulunuyor. En çok ithalat yapılan ülkeler arasında İspanya, Almanya, Fransa, Hollanda, İtalya, Çin bulunuyor. Türkiye’den en çok karayolu taşıtları, demir-çelik, pamuk, nükleer reaktör, elektrik malzemeleri ithal etmektedir.

Bu anlamda Elektrik sektörüne biraz daha yakından bakmak istersek, elektrik pazarında yer alan Türk üreticileri arasında Federal Elektrik, ACK Aydınlatma, ARS Plastik, Grup İmaj, Zelkon Elektrik, OPAŞ Elektrik, Multitek, Nisa Luce, Astor Enerji, Erse Kablo, Reçber Kablo, EAE Elektrik gibi firmalar yer alıyor.