Bu ödeme yönteminde malın alıcısı, malın satıcısı ile alım satım konusunda mutabık kaldıktan sonra genellikle sözlü veya yazılı bir sözleşme yapar. Ancak özellikle uluslararası ticarette sözleşmenin yazılı olması büyük önem taşır. Çünkü peşin ödeme yönteminde ek güvenceler alınmamışsa alıcıyı koruyan güçlü bir mekanizma bulunmaz.

Peşin Ödeme Yönteminde Sözleşmenin Önemi

Sözleşme aşaması, peşin ödeme yöntemi açısından oldukça önemlidir. Peşin ödeme yapılacaksa tarafların sözleşmeye detaylı şartlar koyması gerekir. Bu şartlar genel olarak şu başlıkları kapsayabilir:

• Malın satıcı tarafından teslim edilmemesi halinde yapılması gerekenler,
• Malın istenilen kalite ve özellikte olmaması halinde alınacak aksiyonlar,
• Malın teslimi için FOB, CIF gibi doğru ticari teslim şekillerinin ve INCOTERMS kurallarının kullanılması,
• Teslim şekline göre risklerin belirlenmesi,
• Uygun taşıma modunun belirlenmesi,
• Navlun ve sigortanın hesaplanması ve hangi tarafın sorumluluğunda olduğunun yazılması,
• Malın ithali için gerekli belgelerin belirlenmesi,
• İhtilaf halinde uygulanacak hukuk ve izlenmesi gereken yöntemin belirlenmesi,
• Masraf, komisyon ve gümrük formalitelerinin hangi tarafa ait olduğunun belirlenmesi.

Peşin Ödeme Yöntemi Nedir?

Peşin ödeme yöntemi, alıcının yani ithalatçının mal bedelini, malın sevkiyatından önce satıcıya yani ihracatçıya ödediği ödeme şeklidir. Bu ödeme yönteminin alıcı açısından doğal bir garantisi yoktur; yöntem büyük ölçüde itibar, güven ve iyi niyete dayalıdır.

Peşin ödeme yöntemi ancak avans garantisi veya avans standby akreditifi gibi güvenceler alınarak daha güvenli hale getirilebilir. Bu durumda alıcının aleyhine olan risk, bu defa belirli ölçüde satıcının aleyhine döner. Garanti ve standby şartları doğru kurgulanırsa taraflar arasındaki risk dengesini sağlamak bazen mümkün olabilir.

Peşin Ödeme Yönteminin Tercih Edilme Nedenleri

Peşin ödeme yöntemi farklı ticari gerekçelerle tercih edilebilir. Bu gerekçeler satıcının riskten kaçınması, finansman ihtiyacı veya alıcının satıcıya duyduğu güven gibi unsurlara dayanabilir. Peşin ödeme yönteminin tercih edilme nedenleri genel olarak şunlardır:

• Satıcı, mal sattığı ülkenin riskini almak istemez.
• Satıcı, mal sattığı alıcının riskini üstlenmek istemez.
• Satıcının malı hazırlayıp sevk etmesi için fonları yeterli değildir; bu nedenle paraya, yani finansmana ihtiyacı vardır.
• Satıcı tekel durumundadır.
• Satıcı, alıcıya güvence vermiştir. Örneğin avans garantisi veya peşin ödeme garantisi gibi güvenceler söz konusu olabilir.
• Alıcı, satıcıya ve satıcının ülkesine güven duyar.
• Alıcının söz konusu mala mutlaka ihtiyacı vardır.
• Alıcı pazara yeni girmektedir.
• Alıcı, satıcı ile uzun dönemli bir iş ilişkisi kurmak istemektedir.
• Alıcı ve satıcı arasında tam bir güven ilişkisi vardır.
• İşin veya malın bedeli çok yüksek değildir.

Peşin Ödeme Yönteminin Alıcı Açısından Avantajları

Peşin ödeme yöntemi, alıcı açısından bazı pratik avantajlar sağlayabilir. Özellikle işlem sürecinin hızlı ve sade olması, bu yöntemin tercih edilmesinde etkili olabilir. Alıcı açısından başlıca avantajlar şunlardır:

• Basit ve kolaydır.
• Hızlıdır.
• Kullanılan teslim şekline göre bazı masraf ve formalitelerden kurtarabilir.
• Standby akreditif veya garanti alınmışsa daha güvenli hale gelebilir.

Peşin Ödeme Yönteminin Alıcı Açısından Dezavantajları

Peşin ödeme yönteminde en yüksek risk genellikle alıcı üzerindedir. Çünkü alıcı ödeme yaptıktan sonra malın zamanında, istenilen nitelikte ve gerekli belgelerle birlikte teslim edilmesini bekler. Güvence alınmadığı durumlarda alıcı açısından şu riskler ortaya çıkabilir:

• Kaynağını erken kullandırır.
• Güvence almamışsa performans riski vardır.
• Malın kalitesinden emin olamaz.
• Malın ithali için gerekli belgelerin tedarik edileceğinden emin olamaz.
• Kullanılan teslim şekline göre risk, çıkış ülkesinde başlayabilir.
• Kullanılan teslim şekline göre malın sigortasız gelmesi mümkün olabilir.
• Satıcı iflas etmiş veya faaliyetine son vermiş olabilir.
• Satıcı mali nedenlerle malı göndermeyebilir.
• Satıcı kötü niyetle malı göndermeyebilir. Bu durumda fraud, yani dolandırıcılık riski oluşabilir.
• Kullanılan teslim şekline göre masraf ve formaliteleri üstlenebilir.
• Uygun olmayan taşıma nedeniyle mal gelmeyebilir. Bu risk özellikle C ve D grubu teslim şekillerinde ayrıca değerlendirilmelidir.
• Yaptırımlar nedeniyle malın gelişi veya ithali engellenebilir.

Peşin Ödeme Yönteminin Satıcı Açısından Avantajları

Peşin ödeme yöntemi, satıcı açısından daha güvenli ve avantajlı bir ödeme şekli olarak görülür. Çünkü satıcı, malı sevk etmeden önce bedeli tahsil etmiş olur. Satıcı açısından başlıca avantajlar şunlardır:

• Riskini en aza indirir.
• Finansman imkânı elde eder.
• Kullanılan ticari teslim şekline göre masraf ve formalitelerden kurtulabilir.
• Basit ve kolay bir işlem süreci sağlar.

Peşin Ödeme Yönteminin Satıcı Açısından Dezavantajları

Peşin ödeme yöntemi satıcı için avantajlı görünse de bazı durumlarda satıcı açısından da risk doğurabilir. Özellikle sözleşmeye aykırı davranılması veya garanti verilmiş olması halinde satıcının sorumluluğu artabilir. Satıcı açısından başlıca dezavantajlar şunlardır:

• Sözleşmeye dayalı performans riski nedeniyle kendisine rücu edilebilir.
• Kullanılan teslim şekline göre masraf ve formalite üstlenebilir.
• Standby akreditif veya garanti vermişse riski artar.

Peşin Ödeme Yönteminin Genel Prosedürü

Peşin ödeme yönteminde işlem adımları genel olarak sade görünse de her adımda sözleşme, belge, mevzuat ve güvence açısından dikkatli hareket edilmesi gerekir. Genel işlem akışı şu şekildedir:

• Alıcı yani ithalatçı ile satıcı yani ihracatçı kendi aralarında anlaşır.
• Taraflar sözleşme yapar. Bazı durumlarda yalnızca proforma fatura kullanılır.
• Standby akreditif veya garanti gibi güvenceler verilecekse satıcı bankasına başvurur.
• Alıcı, mal, hizmet veya işin bedelini ülke mevzuatına uygun şekilde satıcıya gönderir.
• Satıcı malı hazırlar ve gönderir; işi yapar veya hizmeti verir.
• Ülke mevzuatına göre gerekiyorsa taahhüt kapatılır.
• Standby akreditif veya garanti varsa iade edilir ya da vadesinde çıkışı yapılır.
• Alıcıya mal teslim edilmemişse veya iş yapılmamışsa standby akreditif veya garanti kapsamında tazmin talebi yapılır.
• Alıcı garanti almışsa mal, hizmet veya işi aldıktan sonra garantiyi iade eder ya da serbest bırakır. Aksi halde aldığı garanti kapsamında tazmin talebinde bulunur.

Peşin Ödeme Yönteminin Finansman İmkânları

Peşin ödeme yönteminin kendisi bir finansman niteliği taşır. Bu yöntemde alıcı tarafından satıcıya, tedarikçiye, imalatçıya veya üreticiye nakit finansman sağlanmış olur. Normal şartlarda bu ödemenin geri ödeneceğine veya karşılığında mal ya da hizmetin teslim edileceğine ilişkin doğrudan bir güvence bulunmaz.

Bu nedenle alıcı açısından risk yüksektir. Ancak alıcının riskini azaltmak için güvence olarak garanti veya standby akreditif alınabilir. Böylece mal veya hizmetin teslim edilmemesi halinde ödenen peşin bedelin geri alınması mümkün olabilir. Ancak bu defa garanti veya standby akreditif veren tarafın riski gündeme gelir. Bu riskin de etkin bir değerlendirme ile yönetilmesi gerekir.

ICC Kuralları Açısından Peşin Ödeme Yöntemi

Peşin ödeme yöntemine ilişkin olarak ICC, yani International Chamber of Commerce tarafından belirlenmiş özel kurallar bulunmamaktadır. Bu ödeme yöntemi oldukça basit ve kolay bir yapıya sahip olduğu için ICC bu konuda ayrıca kural yazma gereği duymamıştır.

Peşin ödeme yöntemi ile birlikte güvence olarak standby akreditif ve garantilerin dışında, bazı ülkeler için sigorta ürünlerinden yararlanmak da mümkün olabilir. Ancak her durumda peşin ödeme yöntemi kullanılırken alıcının ülke riski, satıcı riski, teslim şekli, taşıma yöntemi ve belge süreci gibi unsurları dikkate alarak kapsamlı bir değerlendirme yapması önemlidir.

Ülkelerden gelen görüşler dikkate alınarak son taslak hazırlanır ve yine milli komiteler aracılığıyla son görüşler alınarak son şekli verilir. Son olarak ICC tarafından altı ayda bir yapılan uluslararası toplantıların birinde oylamaya sunulur, eğer çoğunluk sağlanırsa yayınlanır ve yürürlüğe konulur. Şimdiye kadar yayınlanan ve kullanılan bu kuralların en çok bilinenleri ve yaygın kullanımda olanları,  Teslim Şekilleri ile ilgili olan INCOTERMS, Garanti Akreditifleri (standby Letter of Credits) ile ilgili olan ISP (International Standby Practices), Akreditifler (Letter of Credits, Documentary Credits) ile ilgili olan “Akreditiflere İlişkin Bir Ornek Usuller ve Uygulama Kuralları” (“Uniform Customs and Practice for Documentary Credits” – “UCP 600”), Tahsiller (Collections) (Vesaik Mukabili) ile ilgili olarak “Tahsiller İçin Bir Örnek Kurallar” (“Uniform Rules for Collections” – “URC 522”) ve Garantiler ile ilgili olan Garantilere İlişkin Bir Örnek Kurallar (“Uniform Rules for Demand Guarantees” – “URDG 758”) dir.  ICC kuralları dünya çapında çok yaygın olarak kullanılmaktadır. ICC kurallarının tüm dünyada çok yaygın olarak kullanılması beraberinde bazı yanlış anlamaları da getirmiştir.

Birçok kişi tarafından bunların bir yasa veya yaptırımı olan düzenlemeler olduğu sanılır, oysa durum bundan farklıdır, bu kurallar dünya ticarettini kolaylaştırmak amacıyla ICC tarafından kural haline getirilen standart uygulama ve geleneklerdir. Ticari faaliyettin içerisindeki taraflar sözleşmelerini bunlara tabi tutarak bunları sözleşmelerinin parçası haline getirirler, böylece her defasında mazbut bir sözleşme imkanı elde ederken sözleşmelerine aynı benzer bilgileri tekrar tekrar yazma zahmetinden de kurtulurlar. Bu kurallar tüm dünyada ticari camia tarafından çok iyi bilindiği ve yeknesak oldukları için yabancı ülkelerde bulunan kişilerle sözleşme yapmak çok daha kolay olur. Aslında bu kurallar birer şablondur, sözleşmeye eklendiğinde sözleşmenin parçası olurlar, bazı maddeleri ihtiyaca göre değiştirilebilir veya uygulama dışı bırakılabilirler.

ICC’ nin uluslararası bir örnek kuralları standart sözleşmeler ile benzerlik gösterdikleri halde standart sözleşmelerden farklı olarak sözleşmenin ta­mamını değil, bir parçasını oluştururlar ve sözleşme serbestisi kapsamında atıf (“incorporation”) yapılarak sözleşmeye eklenerek sözleşmenin parçası haline getirilirler. Bir örnek kuralların dünya çapında itibar ve kullanım alanı vardır, bu bakımdan hernekadar bir Lex Mercatoria gibi görülürlerse de iyi bir kaynak olmakla birlikte bir Lex Mercatoria değildirler.

Tarihi gelişime baktığımızda bir örnek kurallar veya eski deyimiyle yeknesak kurallar ilk olarak teslim şekilleri ve akreditiflere ilişkin kurallar olarak karşımıza çıkmaktadır. Birinci dünya savaşından sonra ticaret hızlı bir şekilde gelişmeye başlamıştır. Birinci dünya savaşından sonra ticaretin hızlı bir gelişme göstermesi ICC’ nin bu konuda çalışmalar yapmasına neden olmuştur. ICC dünya ticaretini kolaylaştırmayı kendisine misyon olarak kabul ettiği için bu amaçla bazı taslaklar hazırlamıştır. İlk olarak 1929 yıllında ortaya çıkan taslaklar sadece birkaç Avrupa bankası tarafından kullanılmıştır. ICC tarafından akreditiflere ilişkin çıkarılan ilk kurallar 1933 tarihli 82 sayılı kurallardır.  ICC’ nin Viyana’ daki 7.kongresinde kabul edilmiştir.

Daha sonraki yıllarda akreditif kuralları sırasıyla 1951 yılında 151, 1962 yılında 222, 1974 yılında 290, 1983 yılında 400, 1994 yılında 500 ve 2006 yılında 600 sayı ile revize edilerek yayınlanmıştır. ICC’ nin bir örnek kuralları öncellikle Belcika, Almanya, Fransa, Hollanda, Italya, Romanya ve Isviçre bankaları tarafından uygulamaya alınmıştır. Amerikan bankaları 1938 yılında kuralları kabul etmekle birlikte bazı çekincelerini bildirmişlerdir. ICC tarafından 1951 yılında yapılan revizyonda Amerikan bankalarının bu çekince, uygulama ve talepleri dikkate alınmıştır. 1951 yılındaki revizyondan sonra birçok ülkenin kuralları kullanması mümkün olmuş ancak o tarihlerde dünya çapında bir yaygınlık sağlanamamıştır. Özellikle İngiltere ve İngiliz ekolündeki ülkelerin kuralları kullanmakta isteksiz davranmaları bunda etkili olmuştur. Ancak 1962 yılındaki revizyondan sonra yaygın bir kullanım sağlanabilmiştir. Bu revizyondan sonra Ingiltere ve Ingiltere’ nin etkisindeki ülkeler kuralları kullanmaya başlamışlardır.

ICC’ nin akreditiflere ilişkin 290 Sayılı 1974 revizyonu kuralları bu kurallarının olgunlaştığı ve tüm dünyada standart olarak kullanılmaya başladığı dönemdir. Bu revizyondan sonra akreditiflerle ilgili bu kurallar tüm dünyada atıf yapılan tek kaynak haline gelmiştir.   Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCITRAL) bir sonraki yıl yaptığı toplantısında bu kuralları övmüş,  ICC’ yi kutlamış ve tüm dünyada akreditif işlemlerinde kullanılmasını tavsiye etmiştir.

Bundan sonra ICC bu kurallara her zaman sahip çıkmış, arkasında durmuş takip etmiş, sorunları tespit etmiş ve düzenli olarak güncellenmelerini yani revize edilmelerini sağlamıştır. Kurallar ilk çıktıklarında bankaları korumak üzere tasarlanmıştı, ancak daha sonra dünya çapında yaygın kullanılmaları üzerine tüm tarafları korumak üzere tasarlanmaya başlanmıştır. ICC’ nin akreditif kuralları özellikle 1974 revizyonunundan sonra bugünkü standart yapısına kavuşmuştur. Bundan sonra ticaret ve tekolojideki gelişmeler dikkate alınarak revizyonlar yapılmış ve bu durum UCP’ nin 1983 revizyonu olan 400 sayılı kuralların önsözünde özetle şu şekilde belirtilmiştir; “Vesikali krediler, ilk ortaya konuluşundan itibaren MTO Bankacilik Komisyonu tarafından düzenli olarak güncelleştirilen, yasayan bir metindir. 1962 yılından önce vesikalı krediler, asıl amaç olarak, alıcının eksik veya belirsiz talimat vermesine karşılık bankaları korumak üzere tasarlanmiştı.1974 revizyonu, ticarettin gelişmesi ve deniz nakliyatindaki büyük değişiklikler, konteyner taşımacılığı ve bunun sonucunda ortaya cikan kombine nakliyatin gelismesinin sebep olduğu dökümantasyon ve prosedürlerdeki degişiklikler üzerinde durmustu. 1983 revizyonunda ise ulaşım teknolojisinde devamlı gelişmeler, dokümantasyon düzenlenmesinde yeni yöntemlerin kullanılması, kağıdın yerini otomatik veya elektronik veri işleme yontemlerinin kullanılmasıyla elde edilen araçların alması, standby akreditifler ve vadeli akreditiflcr gibi vesikali kredi tiplerinin geliştirilmesi konularına ağırlık verilmiştir”[1]

UCP’ nin 2006 yılında yapılan 600 sayılı revizyonunun önsözünde de ICC Genel Sekreteri Guy Sebban, ICC’ nin faaliyet ve amacını şu şekilde özetlemiştir; “1919’da kurulan ICC’nin öncelikli hedefi milliyetçiliğin ve korumacılığın dünya ticaret sistemini ciddi biçimde tehdit ettiği bir zamanda uluslararası ticaretin akışını kolaylaştırmak olmuştur. UCP bu yaklaşımla ve ülkelerin akreditif uygulaması konusunda kendi ulusal kurallarını geliştirmeleri ve uygulamaları sonucu oluşan karışıklığı azaltmak amacıyla hazırlanarak yürürlüğe konulmuştur. Bugün itibariyle ulaşılmış olan söz konusu hedef akreditif uygulamasında birörnekliği sağlayacak bir kurallar dizisi oluşturmak ve böylece uygulamacıların sıklıkla birbiriyle çatışan çok sayıda ulusal mevzuatla uğraşmalarına son vermekti. UCP’nin ekonomik ve hukuksal açıdan çok farklılık gösteren ülkelerdeki uygulamacılar tarafından evrensel düzeyde kabul görmüş olması kuralların başarısının kanıtıdır.

UCP’nin bir kamu merciinin değil, özel bir uluslararası kuruluşun eseri olduğunu önemle not etmek gerekir. Kurulduğu günden bu yana ICC, iş kollarının bizzat kendilerinin koyduğu kurallarla uygulamada bulunmalarının önemi üzerinde ısrarla durmuştur. Konumuzu oluşturan ve tamamen özel sektör mensubu uzmanlarca hazırlanan kurallar bu yaklaşımın geçerli olduğunu kanıtlamış bulunmaktadır. UCP, ticaretle ilgili olarak şimdiye kadar geliştirilmiş en başarılı özel kurallar dizisidir.” [2]

UCP 600’ün giriş kısmında kuralların revizyonu ve amacı Gary Collyer tarafından şu şekilde anlatılır;

“Önceki revizyonlarda olduğu gibi genel hedef bankacılık, taşımacılık ve sigortacılık dallarındaki gelişmelerin dikkate alınmasına yönelik bulunuyordu. Ayrıca uyumsuz uygulama ve yorumlamalara yol açabilecek ifadelerin çıkarılması için UCP’de kullanılan dil ve biçimin gözden geçirilmesi gerekiyordu.

Revizyon çalışmalarına başlandığı sırada dünya çapında yapılan birkaç araştırma akreditifler altında ibraz edilen belgelerin takriben %70’inin rezervler nedeniyle ilk ibrazda geri çevrildiğini gösteriyordu. Bu durum akreditifin bir ödeme aracı olarak görülmesini olumsuz biçimde etkilemiş ve halen etkilemekte olup sorunun üzerine gidilmediği takdirde akreditifin uluslararası ticarette tanınmış bir ödeme aracı olarak piyasadaki payını sürdürmesinde veya arttırmasında ciddi sorunlar yaşanabileceğini göstermektedir. Bankaların rezervli ibrazlarda rezerv komisyonu almaya başlamaları, bilhassa ileri sürülen rezervlerin kuşkulu veya yersiz bulunduğu durumlarda konunun önemini artırmıştır. UCP 500’ün yürürlükte bulunduğu süre içinde dava konusu yapılan anlaşmazlıkların sayısında artış gözlenmemekle birlikte ICC’nin Akreditiflere ilişkin Anlaşmazlıkların Çözümü için Bilirkişilik Hizmeti Kuralları’nın (DOCDEX) Ekim 1997’de yayımlanması (Mart 2002’de revize edilmiştir) altmıştan fazla vakanın karara bağlanmasıyla sonuçlanmıştır.” [3]

Bu görüşler ICC kurallarının dış ticaretteki yeri ve önemini kısaca özetlemektedirler.

ICC kurallarının her bir revizyonuna daha önce uygulamada tespit edilen sorunlar ile ICC Bankacılık Komisyonu tarafından verilmiş resmi görüşlerin analiz edilmesiyle başlanır. Bu konuda verilen görüşler tek tek ele alınır, konuları itibariyle o tarihte yürürlükte bulunan ICC kurallarının (Incoterms, UCP, URC, ISP, URDG vs.) maddelerinde değişiklik, ekleme ve çıkarma yapılmasını gerektiren önemde olup olmadıkları tek tek değerlendirilir. Örneğin, UCP’ nin son revizyonunda, son üç yıl içinde ICC milli komitelerine başvurularak Taslak Hazırlama Grubu’nun sunduğu seçenekli metinler hakkındaki tercihleri sorulmuş ve alınan sonuçlar komitelerin önemli katkılarıyla birlikte UCP 600’ün içeriğine yansıtılmıştır. Taslak Hazırlama Grubu sadece akreditife ilişkin cari uygulamayı dikkate almakla kalmamış, bu uygulamanın gelecekteki evrimini de belirlemeye yönelik çalışmalarda bulunmuştur.

ICC kurallarının dünya ticarettine katkısı büyüktür. Herşeyden önce ticaretti kolaylaştırmaktadır, ihtilafların çözümüne katkıda bulunmaktadır, çoğu zaman sözleşmelerin hazırlanması aşamasında devreye girerek ihtilafların ortaya çıkmasını engellemektedir. Buna karşın bu kuralların hukuki niteliği her zaman tartışma konusu olmuştur. Bunun en önemli nedenlerinden bir tanesi ICC’nin yapısı ile ilgilidir. ICC milletlerarası resmi veya milli kurumların üzerinde bir kuruluş veya organizasyon değildir. Özel bir organizasyondur. Bu nedenle böyle bir organizasyonun yayınlamış olduğu kurallar ne kadar yaygın ve etkili olursa olsun bir yasa veya yasa hükmünde değildir. Uluslararası bir anlaşma, örf ve adet hukuku da değildir[1], ayrıca zaman zaman revize edildiklerinden dolayı ticari teamül sayılmaları da pek mümkün değildir. Buna rağmen sözleşmelere dahil edildiklerinde sözleşmenin parçası olarak çok faydalı ve etkilidirler. Dünya çapında çok yaygın kullanılmaları ve  popüler olmaları bundandır. Uluslararası ticarette ortak lisan gibidirler. Dış ticaret, banka ve finans dünyasında çok önemli bir yere sahip olan bu kurallar sözleşmelere eklenerek ticari hayatı kolaylaştırırlar.

Kaynakça:

ICC’nin Akreditiflere ilişkin Birörnek Usuller ve Uygulama Kuralları 2007 Revizyonu (UCP 600),  ICC Yayını

Türk Hukukunda ve Bankacılık Uygulamasında Akreditif, Prof.Dr.Seza Reisoğlu,2009

[1] Prof.Dr.Seza Reisoğlu, Akreditif, 2009, Sh.55-57

Bankacılığı tarihi milattan önce 2000 yıllarına kadar uzanmaktadır. Banka garantilerinin bugünkü ismini 17. yüzyılda İspanyolcadaki “garante” kelimesinden aldığı, fakat varlığını Roma’da yürürlükte olan “receptum argentarii” yasasına borçlu olduğu kabul edilir. Bu yasa ile bir banker, müşterisinin üçüncü kişiye karşı olan borcunu ödemeyi taahhüt ederdi. Garantiler, çoğu zaman kefaletle karıştırılmakla birlikte farklı müesseselerdir. Birçok ülkenin yasalarında garantilere ilişkin detaylı düzenlemeler bulunmaz. Garantiler özellikle sözleşme serbestisi kapsamında düzenlenirler. Türkiye’de de 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 128. maddesi bu ihtiyacı karşılamaktadır.[1]

Garantiler, genel olarak iş ve ticari faaliyette bulunan taraflar arasında güven problemine çözüm amacıyla ortaya çıkmıştır. Garanti, garantör olarak hareket biri tarafından bir diğer tarafa verilen güvence olarak özetlenebilir. Farklı isimler altında farklı yapı ve formlarda olsalar bile sonuçta ifa ettikleri görev itibariyle taraflar arasında güven amacına hizmet ederler. İş yaptıran tarafın veya kendisine ifa yapılacak tarafın riskini bertaraf ederek rahatlamasına olanak sağlarlar. Güven sorunu iş ve ticaret dünyasında uluslararasında yurt içinde olduğundan daha fazladır. İşlem hacimleri büyüdükçe bireysel teminatların riskleri karşılama oranı yetersiz kalır. Bu nedenle mali açıdan daha güçlü durumda olan bankaların taahhüt, teminat ve güvencelerine ihtiyaç duyulur. Bunların değişik adları olsa da en yaygın ve kapsamlı olanı garantilerdir.

Garanti veya diğer taahhütlerin (akreditif, standby, aval vs.) bankalar tarafından verilmesi zorunlu değildir. Daha çok bankalar tarafından verildiklerinden veya bankalar tarafından verilenler tercih edildiklerinden dolayı bankalarla ilgili görülürler. Durum güven, güç ve itibar ile ilgilidir. Eğer güvenceye ihtiyaç duyan taraflar banka dışında bir kişi veya kurumun güvencesine itibar edip bunu yeterli görürlerse, eğer yasalarında ve hukuklarında engel bir durum yoksa banka dışında kişiler veya kurumlarda garanti verebilirler. Bu nedenle “banka garantisi”, “banka garanti sözleşmesi”, “banka teminat mektubu” gibi ifadeler, garantinin banka tarafından verildiği; banka kelimesinin olmadığı yerlerde ise garantinin başka biri tarafından verildiği anlamına gelebilmektedir. Garantiler ve konttrgarantiler yasa ve kurallara tabi olarak kullanılırlar. Garantiler ve Kontragarantilere ilişkin kurallar Milletlerarası Ticaret Odasının URDG (ICC’s Uniform Rules for Demand Guarantees) kurallarıdır. Garantiler bu kurallara tabi açılabildikleri gibi bu kurallara tabi olmadan da açılabililer ki bu durumda düzenlendikleri yerin hukuku veya garanti/kontrgarantide belirtilen ülke yasasına tabi olurlar. URDG kuralına tabi olmak düzenlenme yeri veya başka ülke yasalarına tabi olmaya engel değildir.

Kontrgarantiler

Kontrgaranti, adına veya hesabına garanti verilen taraf ile yapılan bir sözleşmedir. Bir kontrgaranti, garantör ile kredi müşterisi arasında yapıldığı gibi bir bankanın veya garantörün bir başka garantörden bir başka tarafa (muhataba) verilmesini istediği bir garanti için de yapılabilir. Garanti ve Kontrgarantiler en iyi tanımlarını aşağıdaki gibi URDG kurallarından alırlar. URDG’ye göre;

Garanti, uygun bir talebin ibrazı üzerine ödeme yapılacağı şartını içeren, adı veya tanımı nasıl yapılmış olursa olsun imzalı herhangi bir taahhüt anlamına gelir.

Kontrgaranti, kontrgarantör tarafından diğer bir tarafa, o diğer tarafın bir garanti veya başka bir kontrgaranti düzenlemesi için verilen ve lehine kontrgaranti düzenlenen o diğer tarafın ibraz edeceği uygun bir talep üzerine ödeme yapılacağı şartını içeren, adı veya tanımı nasıl yapılmış olursa olsun imzalı herhangi bir taahhüt anlamına gelir.

Garantiler Ve Kontrgarantilerde Taraflar

Amir (applicant), garantide, garantinin dayandırıldığı iş ilişkisi altındaki yükümlülüğünün garantiyle desteklendiği belirtilen taraf anlamına gelir. Amir, talimat veren taraf olabilir veya olmayabilir.

Talimat veren taraf (instructing party), bir garanti veya kontrgaranti düzenlenmesi için talimat veren ve garantörü veya bir kontrgaranti sözkonusu ise kontrgarantörü tazmin etmekle sorumlu olan, kontrgarantör dışındaki bir taraf anlamına gelir. Talimat veren taraf amir olabilir veya olmayabilir.

Lehtar/muhatap (beneficiary), lehine bir garanti düzenlenen taraf anlamına gelir.

Garantör (guarantor)), bir garanti düzenleyen taraf anlamına gelir ve bu tanıma kendi hesabına hareket eden bir taraf dahildir.

Kontrgarantör (counter-guarantor), bir garantör veya diğer bir kontrgarantör lehine bir kontrgaranti düzenleyen taraf anlamına gelir ve bu tanıma bizzat kendi hesabına hareket eden bir taraf da dahildir.

İhbar eden taraf (advising party), garantörün talebi üzerine garantiyi ihbar eden taraf anlamına gelir.

İbraz eden (presenter), duruma göre, lehtar veya amir sıfatıyla veya bunlar adına ibrazı yapan bir kişi anlamına gelir.

Garantilerin Türleri

Süreleri Bakımından

1. Vadeli
2. Vadesiz

Konuları Bakımından

1. Geçici Garantiler(Bid Bond, Tender Bond/Guarantee)
2. Kesin Garantiler(Performace Bond/Guarantee)
3. Avans Garantileri(Advance Payment Guarantee)
4. Diğer Garantiler

Retention Guarantees,

Warranty Guarantees,

Maintenance Guarantees,

Steamship Indemnity/Guarantees,

Leasing Guarantees,

Judical Guarantees

Customs Guarantees,

Promissory Note Guarantees,

Red-Clause Guarantees,

Security For a Credit Line,

Consortium Guarantees,

Participation Guarantees,

İşine göre isim alan Garantiler

Urdg formu üzerinde bir garanti örneği:

Date of Issue               : 12 JUNE 20xx

To                               : XYZ ITHALAT IHRACAT, ISTANBUL

Type of guarantee      : PAYMENT

Guarantee Number    :LG123456

The Guarantor            :JBL BANK, MADRID

The Applicant            :ABC LIMITED, SPAIN

The Beneficiary          :XYZ ITHALAT IHRACAT, ISTANBUL

The Underlying Relationship: GOODS SUPPLY

Guarantee Amount and Currency: EUR.25.000,00

Any document required in support of the demand for payment, apart from the supporting statement that is explicitly required in the text below: UNPAID INVOICE, COPY BILL OF LADING

Language of any required documents: ENGLISH

Form of presentation                           : PAPER

Place for presentation            :JBL BANK, MADRID, SPAIN

Expiry                                    :25 OCTOBER 20xx

The party liable for the payment of any charges:

Outside Turkiye For Account Of Beneficiary

As Guarantor, we hereby irrevocably undertake to pay the Beneficiary any amount up to the Guarantee Amount upon presentation of Beneficiary’s complying demand, in the form of presentation indicated above, supported by such other documents as may be listed above and in any event by the Beneficiary’s statement, whether in the demand itself or in a separate signed document accompanying or identifying the demand, indicating in what respect the applicant is in breach of its obligations under the Underlying Relationship.

Any demand under this Guarantee must be received by us on or before Expiry at the Place for presentation indicated above.

This Guarantee is subject to the Uniform Rules for Demand Guarantees (URDG) 2010 revision, ICC Publication No.758.

Yukarıda bir örneğini kullandığımız URDG formları başlıkları değiştirilerek birçok amaç için kullanılabilirler. Boş örnekleri www.abdurrahmanozalp.com sitesinden alınabilir.

Garantiler yukarıda bahsini ettiğimiz gibi başta dış ticaret olmak üzere müteahhitlik, ihaleler, yapı işleri, avans, sigorta ve kredi gibi aklımıza gelen her alanda rahtalıkla kullanılabilecek güvencelerdir. Kullanırken şartlarına ve tabi tutulacak kurallara dikkat etmek mutlaka bir uzman hukukçu desteği almak önerilir. Güvenceli günlerde görüşmek üzere.

Saygılarımla

Abdurrahman Özalp

Garantiler, URDG ve ISDGP Rehberi, Abdurrahman Özalp, Türkmen Kitabevi,

Basım Tarihi:2022-12 Baskı:1 Sayfa Sayısı:256

Dış ticarette teminat akreditifleri; (Standby L/C) yükümlülüklerin vadesinde yerine getirileceğinin ve yerine getirilmediğinde ödeme yapılacağının güvencesi olarak açılırlar. Ticari akreditiflerin aksine işin yapılmaması (non-performance) üzerine ödemede bulunurlar.

Standby tanımlaması tüm taahhütler anlamına gelirken Standby Letter of Credit tanımlaması teminat akreditifi anlamındadır. Teminat akreditifleri de ticari akreditifler gibi bağımsızdır, dönülemezdir, belgelere dayalıdır ve bağlayıcıdır.  Yapı olarak akreditife benzer ancak bir garanti fonksiyonu gösterirler.

Standby’lar günümüzde ticari akreditiflerden çok daha büyük tutarda bakiye arz ederler. Standby’lar her ne kadar kaynağı olan ve kullanımının yaygın olduğu A.B.D. ile ilişkili görülseler de uluslararası nitelikte bir üründür. Yapılan istatistiklerden görüldüğü üzere yalnızca ABD’deki yabancı bankaların standby bakiyeleri bile Amerikan bankalarının bakiyelerini aşmıştır.

Ayrıca standby’ların dünya çapında kullanımı gün geçtikçe artmaktadır. Standby olarak adlandırılan bu finansal ürünün olgunlaşması ve çoğu bakımdan ticari akreditiflerden farklı olması nedeniyle bu ürün için ayrı kurallar geliştirilmiştir.

ICC (International Chamber of Commerce) tarafından ticari akreditifler için geliştirilen UCP (Uniform Customs and Practices for Documentary Credits) ve talep garantiler için geliştirilen URDG (Uniform Rules for Demand Guarantees) kuralları gibi standby’lar içinde ISP 98 (International Standby Practices) kuralları geliştirilmiş 1998 yılında ICC tarafından yayınlanmış ve kullanıma sunulmuştur.

Kısaca ISP 98 olarak tanımlanan “Uluslararası Teminat akreditifi (standby letter of credit) Uygulamaları (ISP98)” teminat akreditiflerinin genel olarak kabul görmüş uygulamasını, teamülünü ve kullanımını yansıtmaktadır.  Standby’lar ISP kurallarınden önce ICC’nin akreditifler için olan kurallarına yani UCP’ye tabi olarak kullanılırlardı.

ISP 98 kurallarının 1998’da yayınlanmasından sonra iki kural setinden birine tabi olmak üzere kullanılmaya devam etti. Yani günümüzde standby’lar UCP veya ISP kurallarına tabi olarak açılabilirler ve kullanılabilirler. Standby’lar bir teminat işinin söz konusu olduğu birçok alanda kullanılabildiği gibi ödünç veya avans olarak verilen paraya dayalı yükümlülüklerin vadesinde yerine getirileceğinin veya yerine getirilmediğinde veya diğer bir olasılığın gerçekleşmesi ya da gerçekleşmemesi üzerine ödeme yapılacağının güvencesi olarakta açılırlar.

ISP 98 kurallarının giriş kısmında kolaylık bakımından standby’lar ilgili oldukları iş konusundaki görevleri bakımından aşağıdaki gibi sınıflandırılmışlardır. Ancak standby türleri bunlarla sınırlı değillerdir, değişik başka isimlerde de olabilirler.

Genel olarak;

Bir “Performance Standby” (kesin teminat akreditifi), para ödeme taahhüdü dışında, ilgili işin yapılmasında Amirin başarısızlığı sonucu oluşan zarar-ziyanı karşılama amacı dâhil bir eylemin yerine getirilmesi taahhüdünü güvence altına alır.

Bir “Advance Payment Standby” (peşin ödeme teminat akreditifi), Lehtar tarafından Amire yapılan peşin ödeme konusu işin yapılmasına ilişkin bir taahhüdü güvence altına alır.

Bir “Bid Bond/Tender Bond Standby” (geçici teminat akreditifi), Amirin bir ihaleye katılması ve  kazanması halinde o işe ait sözleşmeyi imzalama taahhüdünü güvence altına alır.

Bir “Counter Standby” (kontrgaranti), kontrgaranti Lehtarının ayrı bir standby açmasını veya diğer bir taahhüde girmesini güvence altına alır.

Bir “Financial Standby” (mali teminat akreditifi), ödünç alınmış paranın geri ödenmesi taahhüdünü güvence altına alır.

Bir “Direct Pay Standby” (doğrudan ödeme teminat akreditifi), bir mali standby ile ilgili olarak, iş konusu ödeme taahhüdünün yerine getirilme zamanı geldiğinde ödeme yapılacağını doğrudan, yani bir ödememe hali (temerrüt) ile ilişki kurmadan güvence altına alır.

Bir “Insurance Standby” (sigorta teminat akreditifi), Amirin bir sigorta veya reasürans taahhüdünü güvence altına alır.

Bir “Commercial Standby” (ticari teminat akreditifi), mallar veya hizmetler için diğer yöntemlerle ödeme yapmaması halinde Amirin ödeme taahhüdünü güvence altına alır.

Teminat akreditifleri (standby L/C’ler) yukarıda belirttiğimiz gibi kendileri için geliştirilen ISP kurallarına tabi olarak açılabildikleri gibi talep halinde UCP’ ye tabi olarak ta açılabilirler.

ISP 98 kuralları standbylar için özel olarak geliştirildiğinden ve uluslararası standby uygulamasını yansıtmaları bakımından standby’ lar için daha uygun kurallardır. Kısaca ISP 98 olarak adlandırılan ICC’ nin 590 sayılı yayını olarak çıkan ve Teminat akreditifi uygulamaları için ayrı kurallar halinde oluşturulan bu kurallar belirttiğimiz gibi bu finansal ürünün olgunluğunu ve önemini gösterir.

Bir teminatın söz konusu olduğu her yerde kullanılabilirler. Aşağıda SWIFT’in yeni formatında (mt760) düzenlenmiş bir Standby örneği bulunmaktadır.

SENDER           : BANK OZALP, SPAIN

RECEIVER        : A.RAHMAN BANK, ISTANBUL (HEAD OFFICE)

MT 760 Issue of a Demand Guarantee/Standby Letter of Credit

Sequence A, General

15A New Sequence

PAYMENT STANDBY LETTER OF CREDIT

27 Sequence of Total

1/1

22A Purpose of Message

ISSUE

72Z Sender to Receiver Information

PLEASE ACKNOWLEDGE RECEIPT AND CONFIRM TO US THAT YOU HAVE ADVISED OUR STANDBY LETTER OF CREDIT TO THE BENEFICIARY BY ADDING YOUR CONFIRMATION

PHONE. +33 973 216 546573

e-mail: abcd@abcd.com.tr

23X File Identification

EMAL

Sequence B, Undertaking Details

15B New Sequence

PAYMENT STANDBY LETTER OF CREDIT

20 Undertaking Number

SBLC 123456

30 Date of Issue

23 OCT 20XX

22D Form of Undertaking

STBY

40C Applicable Rules

ISPR

23B Expiry Type

FIXD

31E Date of Expiry

31 DEC 20xx

35G Expiry Condition/Event

50 Applicant

APPLICANT CO.LTD, REPUBLIC ROAD. NO.17/3  MADRID SPAIN

51 Obligor/Instructing Party

OBLIGOR LTD CO. MATADOR ROAD, NO.23/8 BARCELONA SPAIN

52a Issuer

BANCO SANTINI, SPAIN

59a Beneficiary

ABCD SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ,

TUNALI HİLMİ, ÇANKAYA ANKARA

56a Advising Bank

A.RAHMAN BANK, ANKARA

23 Advising Bank Reference

XYZ123456

57a ‘Advise Through’ Bank

CCC BANK, ANKARA

32B Undertaking Amount

USD.200.000

39D Additional Amount Information

10/10

41a Available With…

BANK OZALP, MADRID SPAIN

71D Charges

COMM  2.000

45C Document and Presentation Instructions

BENEFICIARY’S SIGNED WRITTEN STATEMENT IN PAPER INDICATING THAT APPLICANT IS IN BREACH AS TO THE PAYMENT UNDER CONTRACT NR.6473 DD23.10.20xx.

+COPY BILL OF LADING

+UNPAID INVOICE

Language of any required documents: ENGLISH

Form of presentation: PAPER

77U Undertaking Terms and Conditions

BY ORDER OF OUR CLIENT   APPLICANT CO.LTD, REPUBLIC ROAD, NO:17/3 MADRID SPAIN (APPLICANT) WE BANK OZALP, SPAIN HEREBY ISSUE THIS STANBY LETTER OF CREDIT IN FAVOUR OF ABCD SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ, TUNALI HİLMİ, ÇANKAYA ANKARA (BENEFICIARY) FOR PAYMENT OF SUPPLY OF IRON ORE AS PER CONTRACT 23.10.20XX

49 Confirmation Instructions

CONFIRM

58a Requested Confirmation Party

A.RAHMAN BANK, TURKIYE

44H Governing Law and/or Place of Jurisdiction

SPAIN LAW, MADRID/SPAIN

23F Automatic Extension Period

ONEY

78 Automatic Extension Non-Extension Notification

BY SWIFT

26E Automatic Extension Notification Period

45 DAYS BEFORE CURRENT EXPIRY

31S Automatic Extension Final Expiry Date

48B Demand Indicator

NMPT

48D Transfer Indicator

TRAN

39E Transfer Conditions

WITH A STATEMENT OF TRANSFER OF UNDERLYING RELATIONSHIP,

NO OTHER THAN ONE TIME,

45L Underlying Transaction Details

SUPPLY OF IRON ORE AS PER CONTRACT NR.6473 DD.23.10.20xx

24E Delivery of Original Undertaking

MAIL     abcd@abcd.com.tr

24G Delivery To/Collection By

BENE

1. Peşin Ödeme Yöntemi (veya avans)
2. Mal Mukabili Ödeme Yöntemi (veya açık hesap)
3. Vesaik Mukabili Ödeme Yöntemi (veya tahsil)
4. Akreditif Ödeme Yöntemi (veya kredili)

Ticaret işi olan herkesin bu yöntemleri bilmesi ve buna göre kullanması gerekir. Kuralları bilmeden kullanmak risktir. Bu futbol kurallarını bilmeden maça çıkmaya benzer; kaybetmek kaçınılmaz olur. Ödeme yöntemlerinin Milletlerarası Ticaret Odası (ICC-International Chamber of Commerce) tarafından yazılan kuralları da vardır, onlar başka yazılarımızın konusu olacaklardır. Ticarette taraflar arasında finansal açıdan ilk operasyonel hareket yazılı bir sözleşmenin yapılması ve daha sonra sözleşmeye doğru ve uygun bir mal teslim ve ödeme yönteminin yazılmasıdır. Doğru ve uygun ödeme yöntemini tercih edebilmek ve sözleşmeye yazabilmek için o ödeme yöntemini teknik olarak bilmek gerekir. Temel ödeme yöntemleri genel ve teknik olarak aşağıdaki gibi özetlenebilir;

1-Peşin Ödeme Yöntemi

Alıcının (ithalatçının) mal bedelini malın sevkiyatından önce Satıcıya (ihracatçıya) ödediği ödeme şeklidir. Bu ödeme yönteminin Alıcı için herhangi bir garantisi yoktur, itibar ve iyi niyete dayalıdır. Peşin ödemenin bazen “Avans Garantisi” ile güvence altına alındığı/alınabildiği görülür.

Tercih nedenleri;

• Satıcı mal sattığı ülkenin riskini almak istemez.
• Satıcı mal sattığı Alıcının riskini almak istemez.
• Satıcının malı hazırlayıp sevk etmesi için fonları yeterli değildir, paraya (finansmana) ihtiyacı vardır.
• Satıcı tekel durumundadır.
• Satıcı, Alıcıya güvence vermiştir. Örneğin; Avans veya Peşin Ödeme Garantisi vs.
• Alıcı, Satıcı ve ülkesine güven duyar.
• Alıcının o mala mutlaka ihtiyacı vardır.
• Alıcı, pazara yeni girmektedir.
• Alıcı, Satıcı ile uzun dönemli bir iş ilişkisine girmek istemektedir.
• Alıcı ve Satıcı arasında tam bir güven vardır.
• İşin veya malın bedeli çok yüksek değildir.

Genel Prosedürü;

• Alıcı (İthalatçı) ve Satıcı (ihracatçı) aralarında anlaşır,
• Satıcı Alıcıya proforma fatura gönderir,
• Satıcı güvence verecekse bankasına müracaat eder ve Alıcıya garantinin gönderilmesini sağlar,
• Alıcı mal, hizmet veya işin bedelini Satıcıya gönderir,
• Satıcı malı gönderir veya iş yapmaya başlar veya hizmeti verir,
• Alıcı garanti almışsa mal, hizmet veya işi aldıktan sonra garantiyi iade eder veya serbest bırakır, aksama halinde aldığı garanti altında tazmin talebinde bulunur.

2-Mal Mukabili Ödeme Yöntemi

Alıcının (ithalatçının) mal bedelini malın sevkiyatından sonra Satıcıya (ihracatçıya) ödediği ödeme şeklidir. Bu ödeme şeklinde Satıcı malları sevk ettikten sonra ödenmek üzere Alıcıya fatura gönderir. Alıcı, bu ödeme yönteminde Satıcı ile daha önceden mutabık kaldıkları bir vadede veya fatura ve malları alır almaz mal bedelini Satıcıya öder. Bu ödeme şeklinin herhangi bir garantisi yoktur, Alıcının(ithalatçının) itibar ve iyi niyetine dayalıdır.

Tercih Nedeni;

• Alıcı ve Satıcı arasında tam bir güven vardır.
• Alıcının fonları ve kredisi o anda yeterli değildir.
• Alıcı o malın tek Alıcısıdır, tekel durumundadır.
• Alıcı, Satıcıya güvence vermiştir. Örneğin; Ödeme Garantisi vs.
• Satıcı, Alıcı ve Alıcının ülkesine güven duyar.
• Satıcı, pazara yeni girmektedir.
• Satıcı, Alıcı ile uzun dönemli bir iş ilişkisine girmek istemektedir.
• İşin veya malın bedeli çok yüksek değildir.

Genel Prosedürü;

• Alıcı (İthalatçı) ve Satıcı (ihracatçı) aralarında anlaşır,
• Satıcı Alıcı’ya Sipariş Emri (Purchase Order)/Teyit(Confirmation) veya duruma göre Proforma gönderir,
• Alıcı güvence verecekse bankasına müracaat eder ve Satıcıya garantinin gönderilmesini sağlar,
• Satıcı malı gönderir veya iş yapmaya başlar veya hizmeti verir,
• Alıcı mal, hizmet veya işin bedelini Satıcıya gönderir,
• Satıcı garanti almışsa mal, hizmet veya işi aldıktan sonra garantiyi iade eder veya serbest bırakır, aksama halinde aldığı garanti altında tazmin talebinde bulunur.

3-Vesaik Mukabili Ödeme Yöntemi

Satıcının (ihracatçının) malları sevk ettikten sonra vesaiki (belgeleri) bedeli tahsil edilmek üzere bir talimat ekinde bankasına verdiği ve tahsil vesaikini alan bankanın ödeme veya kabul karşılığı vesaiki Alıcıya (ithalatçıya) teslim ettiği ödeme şeklidir. Bankalar Alıcı ile Satıcı arasında itibar müessesesi olarak hareket ederlerken tahsil vesaiki bedelinin tahsiline veya vesaike eşlik eden poliçenin kabulünün sağlanmasına aracılık ederler.

Vesaik mukabili işlemlerde bankaların yükümlülüğü talimatlara uygun olarak belgelerin tahsile gönderilmesi, teslim edilmesi ve tahsil edilen bedelin yine talimata uygun olarak ilgili yerlere aktarılmasından ibarettir. Bankalar, aval veya garanti vermedikleri sürece taahhüde girmezler, ancak talimatları yerine getirirken makul özeni göstermek zorundadırlar, aksi halde ihmalden dolayı sorumlu duruma düşebilirler.

Vesaik mukabili ödeme şekli Satıcı açısından mal mukabili ve akreditif arasında bir yerde olup, mal mukabiline göre daha fazla, akreditife göre daha az bir güvence sağlar.

Vesaik Mukabili Ödeme Yönteminin İşlem Adımları (Prosedür);

• Alıcıve Satıcı kendi aralarında anlaşıp satış sözleşmesi yaparlar,
• Satıcısatış sözleşmesine uygun olarak malı hazırlar ve gönderir,
• Satıcısevk ettiği mallara ilişkin dokümanları (fatura, konşimento, menşe şahadetnamesi vs.) talimat ekinde bedeli tahsil edilmek/kabul edilmek üzere bankasına teslim eder,
• Satıcıdan vesaiki teslim alan banka römiz mektubu düzenler ve tahsil talimatıyla (varsa poliçe ile) birlikte vesaiki tahsil bankasına (collecting bank) gönderir. Poliçeveya konşimento ciro gerektiriyorsa uygun şekilde cirolar verilir,
• Satıcının bankasından gönderilen vesaiki teslim alan tahsil bankası ihbarmektubu düzenler Alıcıya gönderir,
• Alıcıbankaya gelen vesaiki teslim almak üzere vesaikin geldiği bankaya müracaat eder, vesaik ödeme karşılığı (D/P) teslim edilecek ise bedelini öder, kabul karşılığı(D/A) teslim edilecek ise poliçeyi kaşeler ve imzalar vesaiki teslim alır malları çeker,
• Tahsil bankası göndericiye vesaikin alındığı bildirir. Tahsil bankası işlemi yapmak istemiyorsa gecikmeden vesaiki gönderen tarafa bilgi verir,
• Tahsil talimatında avalveya garanti istenmişse ve banka bunları vermeye hazır değilse mutlaka vesaiki gönderen tarafa gecikmeden bilgi vermelidir, gönderen tarafın talimatına aykırı olarak kesinlikle hareket etmemelidir, yani Aval veya garanti vermeden belgeleri teslim etmemelidir, aval veya garanti vermişse bunu da ayrıca açık bir şekilde vesaiki gönderen tarafa bildirmelidir,
• Tahsil bankası tahsil ettiği vesaikbedelini vesaiki gönderen bankaya talimatlarına uygun olarak transfer eder,
• Alıcı, poliçe kabul ederek belgeleri teslim almışsa vadesinde poliçe bedelini öder, Tahsil bankası poliçe vadesinde ödenen bedeli Satıcı’ya ödenmek üzere Gönderi bankasına transfer eder,
• Poliçevadesinde ödenmezse Tahsil bankası poliçeyi Satıcı’ya iade edilmek üzere Gönderi bankasına gönderir. Poliçe’nin ödenmemesi halinde protesto edilmesi talimatı varsa Tahsil bankası usulüne uygun olarak protesto işlemlerini yapar ve protesto bilgisini poliçe ile birlikte Gönderi bankasına gönderir,
• Poliçe‘ye aval verilmesi istenmişse ve Tahsil bankası Alıcı tarafından kabul edilen poliçe’ye aval vermişse o halde Tahsil bankası önce aval verdiğine ilişkin bildirimi Gönderi bankasına gönderir ve daha sonra poliçe bedelini vadesinde Satıcı’ya ödenmek üzere Gönderi bankasına transfer eder.

Vesaik mukabili ödeme konusu belgeler genel olarak ICC’nin Tahsiller (Collections) için Yeknesak Kuralları olan URC 522 (Uniform Rules for Collections, ICC Publication Nr.522)’ye tabi olarak işleme alınırlar. Müşteri bankasına talimatını verirken tahsil talimatında bu tahsil işleminin URC 522’ye olduğunu belirtir, gönderi bankası da tahsil belgelerini bir talimat ekinde tahsil bankasına gönderirken kendi talimatına bu tahsil işleminin URC 522’ye tabi olduğunu yazar.

Gönderi Bankası tarafından düzenlenen ve ekinde dokümanların muhabir bankaya gönderildiği römiz mektupları üzerine “Subject to ICC Uniform Rules for Collections (URC 522)” ibaresi yazılmalıdır. Aynı şekilde müşteriye hitaben düzenlenen ve vesaikin geldiğini bildiren ihbar formları üzerine de “ICC’nin 522 sayılı broşürüne tabidir.” ibaresinin yazılması gerekir.

Bankalar bir tahsili veya herhangi bir tahsil talimatını veya buna ilişkin talimatı işleme almak zorunda değildirler.

Bankalar talimat elde etmek amacıyla belgeleri incelemeyeceklerdir, talimatlar açık ve net olmalıdır.

4-Akreditif Ödeme Yöntemi

Akreditif, teknik, dengeli, sağlam ve çok geniş finansman imkânları ve ödeme için banka güvencesi olan bir ödeme yöntemidir. Genel olarak uluslararası ticarette yapılması gereken ödemeler için kullanılır, ancak yerel ödemeler için de kullanılmasına engel bir durum yoktur. Akreditif ödeme yöntemini diğer ödeme yöntemlerinden ayıran ve ayrıcalıklı yapan özellik banka güvencesidir. Peşin, Mal Mukabili ve Vesaik Mukabili türü ödeme yöntemlerinde üçüncü bir tarafın (genelde banka) güvencesi bulunmaz, ancak Aval, Standby ve Talep Garantiler gibi bazı ek güvence yöntemleriyle güvenceli hale getirilebilirler ki bu ödeme yönteminin kendisinden gelen bir güvence olmayıp ek güvencelerdir.

Tüm ödeme yöntemlerinde taraflar vardır. Bunlar Alıcı, Satıcı ve Bankalardır. Tercih edilen ödeme yöntemine göre bankaların rolü değişir, bazen taahhüde giren bir taraf olurken bazen sadece havale veya belgelerin gönderilmesine aracılık ederler. Peşin ve Açık Hesap ödeme yöntemlerinde sadece para gönderme işini yani havale yaparlar, Tahsil ödeme yönteminde tahsilata aracılık ederler, yani tahsil konusu belgeleri tahsile gönderirler ve tahsilatı sağladıktan sonra para gönderme işini yaparlar.

Akreditif ödeme yönteminde bankalar sadece para gönderme veya belgelerin gönderilmesi işini yapmazlar, aynı zamanda uygun belgelerin ibrazı karşılığında ödemenin kesin olarak yapılacağına ilişkin güvence verirler, bunu da Satıcıya karşı geri DÖNÜLEMEZ bir ödeme taahhüdüne girerek gösterirler. Diğer ödeme yöntemlerinde Satıcıya karşı ödeme bakımından Alıcı esas taraf olurken Akreditif işlemlerinde Alıcı bu bakımdan taraf değildir, Satıcının muhatabı alıcının bankasıdır (amir banka), yani Satıcı malı gönderdikten sonra ödeme için Alıcıyı değil akreditifi açan bankayı (Amir Banka) muhatap alır, banka tarafından Satıcıya ödeme yapılır. Alıcının ödeme yapması veya yapmaması Satıcıyı ilgilendirmez, tamamen Alıcı ile kendi bankası yani Amir Banka arasındaki bir konu olarak kalır.

Akreditif işlemlerinde Satıcı, Alıcının ödememe riskini ortadan kaldırır. Satıcı, Alıcı ile satış sözleşmesi yaptıktan sonra bankasına bir akreditif açılması için talimat verir. Bankası Satıcıya karşı DÖNÜLEMEZ bir ödeme taahhüdüne girer, bunu şartları içeren bir mektup düzenleyerek yapar, bu mektuba akreditif denir, eskiler küşat derlerdi, kısaca akreditif şartlı bir banka taahhüdünü içeren bir mektuptur. Satıcı kendisine verilen taahhüdün (akreditif) şartlarını yerine getirerek akreditif açan bankadan ödeme alma hakkı elde eder. Bir akreditifi bir banka açmak zorunda değildir, bir akreditifi bir finans kurumu veya herhangi bir kişi de açabilir. Satıcı bir başka banka teyidi alarak banka güvencesini iki katına çıkarabilir. Bu durumda satığı ve yüklemesini yaptığı malın bedelinin ödenmesi için biri amir banka diğeri de teyit bankası olmak üzere iki bankanın güvencesine sahip olur. Buna göre akreditifin tanımını aşağıdaki gibi yapılabilir;

UCP’de Akreditif şu şekilde tanımlanmıştır; Credit (Akreditif), adı ve tanımlaması nasıl olursa olsun, amir bankanın uygun bir ibrazı karşılayacağına (Honour)  ilişkin kesin yükümlülüğünü oluşturan dönülemez nitelikte herhangi bir düzenleme anlamına gelir (UCP’ye göre).

Akreditifler genel olarak ICC’nin Akreditifler için yeknesak kurallar olan UCP (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits)’ye tabi olarak açılırlar. UCP bir yasa veya kanun olmayıp ICC’nin akreditifler için yayınlamış olduğu kurallardır.