ray-aydinlatma-sistemleri-makale-gorseli

Fazla aydınlatma elemanının bir arada kullanılmasının ve bunun yarattığı problemlere birçözüm arayışı sonucu, 8 Kasım 1983 yılında Rudolph D. Galindo isimli bir Amerikan vatandaşının aldığı patent ile birlikte son 20 yıldır etkin ve geniş bir yelpazede kullanılan Ray Aydınlatma Sistemleri genel bir bakış açısı ile nelerdir, nerelerde kullanılır?

Dış aydınlatma sistemlerinde özellikle binaların dış cephesinin aydınlatılmasında birçok aydınlatma elemanına ihtiyaç duyulmaktadır. 1960lı yıllarda, Bu aydınlatma elemanlarının genellikle “wallwasher” (duvar yıkama) özelliğini sağlamaları gerekliliğinden dolayı sıralı şekilde kullanılmaları gerekmekteydi.

Yalnız sıralı şekilde kullanılan armatürlerin hepsine teker teker hat çekilmesi gerektiği için sistem hataları olabilmekte ve sistemler yeteri kadar sağlıklı olamamaktaydı.

Yaklaşık 20 yıllık bir süreç boyunca aydınlatma elemanlarının bu şekilde kullanılmasından sonra duruma yaratıcı bir çözüm olarak girişimci ve inovatif bir yaklaşımda bulunan RudolphD. Galindo Ray Aydınlatma Sistemlerinin patentini almıştır.

Ray Aydınlatma sistemlerine en basit şekli ile bakıldığında; ray aydınlatma sistemleri temel olarak elektrik iletim elemanlarını içerisinde barındıran ve raylara istenildiği noktadan aydınlatma elemanlarının eklenebildiği bir aydınlatma çeşididir.

Bu aydınlatma çeşidi ile birlikte, bağımsız aydınlatma elemanlarının pozisyonlarının ayarlanabilmesi için bağımsız kablolama sistemine ihtiyaç duyulmamaktadır.

Ray Aydınlatma sistemleri bir çok uygulamada rahatlıkla kullanılabilmektedir. Raylar duvarlara veya tavana monte edilebilmektedir. Keza boyluboyunca olabilmesinin yanı sıra, çatı kirişine veya profil kirişlere monte edilebilmektedir.

Ayrıca askı elemanları ile birlikte yüksek mekanlarda asılı olarak da rahatlıkla kullanılabilmektedirler. Rudolph D. Galindo 8 Kasım 1983 tarihinde Amerika Patent Enstitüsünden aldığı bu patent ile birlikte aydınlatma sistemlerine yeni bir bakış açısı kazandırmıştır.

ray-aydinlatma-sistemleri-spot-gorseli

Mimari aydınlatma çeşitlerinden birtanesi olan eski ve yeni binaların dış aydınlatmasından esinlenen, RudolphD. Galindo, Ray Aydınlatma sistemlerini temel olarak şebeke sistemleri gibi tasarlamıştır.

Bunun yanında kullanımda kolaylık, ekonomik olarakdaha rahat karşılanılabilirlik, basitlik, estetik ve çok yönlü aydınlatma opsiyonları da ray aydınlatma sistemlerinin getirilerinden sadece bir kaç tanesidir.

Rudolph D. Galindo’nun patent başvurusu yaptığı süreçteki yazısında “Ray aydınlatma sistemleri ,dümdüz bir ağ hattının uzatılmış, sisteme destek ve sağlamlık sağlayan ray elemanından oluşmaktadır.

Ray elemanı, uzunlamasına olmakta ve bir ucundan besleme sağlanarak ray
üzerinde bulunan aydınlatma elemanlarının beslenmesi sağlanmaktadır.

Bu sistem ayrıca iki adet iletken içermektedir. Bu iletkenler birbirlerine paralel durumda olmakta ve boğumun iki tarafında birbirlerine paralel olarak bulunmaktadır.

Boğumun içerisinde aydınlatma elemanları, ray elemanları ile birlikte mekanik olarak bağlantılanmakta ve bu bağlantılanma sayesinde ray elemanı ile fiziksel destek sağlanmaktadır.

Aydınlatma elemanı ayrıca bir çift yalıtıcı elemana sahiptir ve bu sayede elektrik bağlantısı ile fiziksel bir temastan kaçınılması sağlanmaktadır.” açıklamasında bulunmuştur.

Ray aydınlatma sistemlerinin temel yapısına genel bir bakış atmak gerekirse; ray sisteminin içine gömülü olan elektrik iletim hattına Japonya’da 100V, Amerika’da 120V, dünyanın geri kalan kısmında ise 220V gerilim verilmektedir. Ray sistemine takılan aydınlatma armatürleri ise buradan beslenmektedir.

Bunun dışında ray sisteminin içine gömülü elektrik iletim hattı birden çok da olabilmektedir. Bu sayede aynı ray hattı üzerindeki aydınlatma elemanlarından bir kısmı açık bir kısmı da kapalı olarak kullanılabilmektedir.

ray-aydinlatma-sistemleri-gorsel

Ray aydınlatma elemanlarının takılacak armatür türüne göre değişiklik göstermektedir. Dünya genelinde temel olarak üç çeşit aralık kullanılmaktadır.

Bu aralık çeşitlilikleri ve standartları doğrultusunda ray sistemine bağlanabilecek aydınlatma elemanları seçilmektedir. Aralıklar ise genellikle “H”, “J”, “L” olarak adlandırılmaktadır.

Açılımlarına gelinirse “Halo”, “Juno” ve “Lightolier” olarak geçmektedir. Bunların özelliklerine gelinirse “Halo”’daüç adet kontak bulunmakta, “Juno”’daki ray aralığı 1 inç olmakta ve “Lightolier”’de ise ray aralığı 7/ 8 inçtir.

Günümüzde teknolojinin gelişmesine paralel olarak aydınlatma sistemleri gelişmekte ve artık DALI gibi programlar aracılığı ile aynı ray üzerindeki aydınlatma elemanlarının istenildiği şekilde çalışmaları sağlanılabilmektedir.

Daha da modern sistemlerde artık şebeke voltajı yerine 12, 24 ve 48 Voltluk sistemler kullanılmaya başlanmıştır.

Bu sistemler daha ziyade dekoratif amaçlı olarak kullanılmaktadır.

Keza bu düşük voltajlı sistemlerin kullanılmasında genellikle iki adet ray içine gömülü elektrik iletim hattı ve arasında bir adet izolasyon şeridi bulunmaktadır.

İki devreli konfugürasyonlar bu düşük voltajlı sistemlerde genellikle uygulanmamaktadırlar. Bu düşük voltajlı ray aydınlatma sistemlerinde sistemin elektrik kısmının girişinde şebeke voltajının düşürülmesi için elektronik veya manyetik trafolar bulunmaktadır.

Ray aydınlatma sistemleri sadece doğrusal bir ray üzerine takılan aydınlatma ürünleri ile kalmamış zamanla gelişmişlerdir. Bunun bir sonucu olarak da varyasyonları ortaya çıkmıştır.

Kablo Aydınlatması

Bunun bir türü olarak kablo aydınlatması gösterilebilir. Kablo aydınlatması basitten karmaşığa gidildiğinde; iki ucuna birer halojen lamba takılmış bir sistem veya bir insan silüetinin canlandırılması olabilmektedir.

Bu kablo aydınlatmasında iki kablo arasındaki bağ herhangi bir bağlantı elemanı ile birlikte sağlanabilmektedir. Ray aydınlatma sistemlerinin diğer varyasyonlarına bakmak gerekirse bunlar; fleks ray veya bir diğer adıyla tek ray olarak adlandırılmaktadır. Bunlar bir ucu tavana monte edilen raylardır.

Rahat bir şekilde kıvrılmaları sağlanabilmektedir. İstenilen doğrultuda veya istenilen şeklin oluşturulabilmesi için raylar sabit bir materyalden değil daha ziyade esneyebilen materyallerden oluşturulmuştur.

Bu rayların bazıları katı, bazıları ise daha yumuşak maddelerden üretilmektedir. Ray aydınlatma sistemlerinde düşük voltajlı aydınlatma elemanları da kullanılmaktadır.

Yalnız şebeke gereken elektrik iletim değerlerinin sağlanması için sistemin şebeke ile arasına bir güç elektroniği sistemi gerekliliği duyulmaktadır.

Ray aydınlatma sistemlerinde şebeke voltajı yerine 12,24,48 Volt değerinde gerilim beslemeleri kullanıldığında, genellikle şebekeden sistemin beslenmesi durumunda araya voltaj düşürücü olarak transformatör kullanılması zaruri olmaktadır.

Kullanılan transformatörün yanında gereken yerlerde “dimmer” kullanımı olmaktadır. Dimmerların sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi için düzgün dimmer seçimi gerekmektedir, aksi takdirde fazla endüktif yüklenmeden doğacak problemler parıldamalara ve kamaşmalara sebep olabilmektedir.

Dolayısıyla seçilecek lan “dimmer”ınkaliteli seçilmesi bu tür problemlerin önlenebilmesi için zaruri bir gereksinimdir.

mumin-centez-elektrik-muhendisi-gorsel

  • Makale: Mümin Çentez
  • Elektrik Mühendisi
  • Sektörüm Elektrik Aydınlatma Dergisi 9. saysınında yer almaktadır .Yıl:2012
  • güncelleme:12/05/2019
Sektörüm Dergisi aylık yayımlanan ,Google News, Google Gazetelik-Dergilik, Bundle Haber Uygulaması, Turkcell Dergilik ve diğer tüm dijital mecralarda ve sosyal medya kanallarımızda, eş zamanlı olarak Elektrik, Aydınlatma, Enerji, Güvenlik ve Otomasyon sistemleri sektörlerinde ihtisaslaşmış, Türkiye'nin en güçlü yayın sağlayıcı basılı yayın ve dijital dergisidir. Ulusal ve Uluslararası arenada seçkin okur kitlesine en geniş haber içeriğini sunar. 2020 mart ayından beri sadece dijital olarak devam eden sektörüm dergisi sıfır karbon bir firmadır.