namik yener görseli

İlaç üretimi, dozaj formları yanı sıra kullanılan molekülün özeliklerine bağlı olarak da farklı yapı ve makine gruplarının seçilmesini gerektirirler. Solid işletmesinde, hava basıncı koridorlarda en yüksek odalara doğru gidildikçe azalmasına rağmen likit işletmesinde bunun tersi olarak tasarlanır.

Temel tasarımda işçi ve malzeme akışının farklı yolları kullanması çapraz bulaşmayı önlemek amaçlıdır. İyi bir üretim yeri tasarımı, GMP açısından özellikle mimari tasarım kriterleri ile de iyi bir şekilde tasarlanmış olmayı gerektirir.

Yönetmelikte belirtilen hususları peşi sıra uygulamak ile birlikte, belki de işletilmesi en zor olan çözüm önerileri ile karşılaşabiliriz. Bu yüzden Tasarım, uygulamada işletme kolaylıklarını ve sadeliklerini de barındırmalıdır. Kaotik ve çok kısıtlı tasarımlar, işletme esnasında hatalı işlemler yapılmasına sebep olabilirler.

Bu yüzden son yıllarda İşletme ruhsatı veren müfettişler, işin düzgün mimari ile de çözülmesi halini de oldukça dikkate almaktadırlar. Örneğin dış duvarları boyanmış ve bakımlı bir tesis pozitif bir etki ile sizi karşılamaktadır. Müfettiş, dışı bakımlı olan bir tesis de az sonra gezdiğinde, içerisini de güzel ve bakımlı uygulamalar bulacağını bilir.

İnsan ve malzeme hareketlerinde her ne kadar ayrı yollar tarif edilmiş olsa dahi nihai çözümde, kesişmeler kaçınılmazdır. Amaç ise bu kesişmelerin kontrollü olmasıdır.

Hava Kapanları;

İşletmenin farklı bölümleri arasında hava hareketlerini denetlemeye yarayan hava kapanları, mimari olarak sistemler içerisine yerleştirilir. Aynı zamanda da bu kapanların çalışma şekilleri tarif edilir.

Dış literatür de ki isimlendirme Türkiye de olduğu gibi kullanım bulmuştur. Hava kapanları, Aır-lock, savak gibi isimler kullanılmaktadır.

Aır-lock tasarımları işlevselliğine göre aşağıdaki şeklerde sınıflanırlar, Bu sınıflandırma havanın sistemde yaptığı hareket dikkate alınarak yapılmıştır.

Kaskad, ( Bir yöne doğru hava hareket eder, örnek olarak koridordan, kapana daha sonrada kapandan odaya doğru veya tam tersi )

Sink , ( Koridor ve odadan gelen hava kapandan tahliye edilir. )

Bubble, ( Kapan içinde ki hava, koridor ve odaya gönderilir. )

Odalar arasında ki hava hareketlerini yönetebilmemiz için bu odalar arasında ki basınç farklarının tanımlanması gerekir. Basınç farları oluşturma esnasında farklı hacimler arasında olması gereken ve ölçülebilen hava basıncı farkı 10 Pa civarındadır. Tasarımda daha düşük basınçların kullanılması, okuma ve ölçme, yönetme gibi işlemlerde hatalara yol açabilir. Bazı tasarımcılar sistemler arasında 7,5 Pa basınç farkını da kullanmaktadırlar. Hava yüksek basınçlı hacimden düşük basınçlı hacime doğru hareket edecektir.

Hava kapanlarında istenmeyen tek şey bu kapana açılan 2 kapının da aynı zamanda açılmaması gerektiğidir. Bunu sağlayan kilit ve kapama, açma düzenleri otomasyon ile sağlanabilmektedir. Kapılar üzerine yerleştirilen kırmızı ve yeşil ışıklar ile çalışanlar yönlendirilir. Şayet bir kapısı açık iken diğer kapının önünde bekleyen personel, kapının açılamayacağını üzerinde bulunan kırmızı ışıktan anlar. Diğer kapı kapandığı anda bu az evvel kırmızı yanan ışık yeşil renge döner ve artık kapı açılabilir. Çok kritik imalatları olan işletmelerde bu kapıların açık veya kapalı olması durumları uzaktan da kapı üzerine yerleştirilmiş sensörler vasıtası ile izlenebilir.

Hava kapanları olarak bazı steril ve toksik veya hormon üreten tesislerde bu tür klas geçişlerinde Pass-true denilen kontrollü kabinlerde kullanılır. Bu dolaplardan genellikle küçük miktarlı malzeme hareketinin yapılması hedeflenir. Bu dolaplarda UV filtre ve/veya hepa filtreler ile donatılırlar. Amaç tüm geçişlerin güven içinde sağlanmasıdır.

Birbirlerinden farklı klaslarda oluşturulan alanlarda;

6 ay da bir, partikül sayım testi, ISO 14644-1 Annex B, 12 ayda bir, Fark basınç ölçümü cihaz kalibrasyonları, ISO 14644-3 Annex B5, 12 ayda bir, hava hareketlerinin ölçüm ve doğrulanması, ISO 14644-3 Annex B13, Emiş ve basma menfezlerinde yapılmaktadır,12 ayda bir, doğrusal hava akışlarının ve bulaşma şartlarının gözden geçirilmesi. ISO 14644-3 Annex B4 ‘ e de tarif edildiği biçimde ölçmeler yapılmalıdır.

Bir farmasötik alanın, havalandırılarak koşullandırılması esnasında aşağıda ifade edilen parametrelerin belirlenmesi gerekir;

Sıcaklık, relatif rutubet, tüm difüzörler ile birlikte odaya basılan hava miktarı, geri dönüş ve eksoz edilen hava miktarı, oda içinde hava değişim miktarı, oda içerisinde bulunan fark basıncı, oda içinde havanın hareket doğrultuları, farklı doğrultularda oluşan hava hareketleri, bulaşmaya sebep olabilecek hava hareketleri doğrultusu, hepa filtre penetrasyon testi, oda Partikül sayımı, oda temizlik katagorisi, yüzeylerde mikrobiyolojik katagorizasyon, toz emiş operasyonları, ikaz ve Alarm sistemlerinin etkinliği,

Bazı şartlandırılmış odalarda alınan her türlü tedbir çalışanımızı koruyamayacağı için, ilave tedbirlerin de alınmasını gündeme getirebilir.

Örnek olarak hormon veya yüksek potens de bulunan maddelerin üretiminde, çalışanlarımızı koruyabilmek için, astronot kıyafetine benzer kıyafetlerin kullanımı da gündeme gelmektedir. Bu kıyafetler normal olarak kompresör ile basınçlandırılmış hava ile beslenmiş olsalar dahi operatörün güvenliği ve konforu için filtrasyon yanında sıcaklık ve rutubet kontrolü de yapılır.

Paneller ve Asma Tavanlar;

Hijyen Panel ve asma tavanlar, ilaç üretiminde kritik sahaların içinde kuallanılan mimari yapı elemanlarıdır.

Hijyen duvar panelleri, üzerinde emiş kanalı, pencere, kapı gibi mimari elemanları barındırır. Asma tavanlar ise aydınlatma armatürleri, taze hava menfez ve filtre kutularının bulunduğu gerekirse üzerinde yürünmesi mümkün olan yapısal mimari malzemedir.

Panel ve asma tavanlar farklı malzemelerden üretilmektedir. Temel beklenti, bu malzemelerin temizlik için elverişli olmasıdır. Bunun yanı sıra yangına dayanıklı, mukavim, ses ve ısıl izolasyon değerlerinin uygun olmasıdır. Panel genişlikleri 4 cm ile 10 cm arasında değişebilir.

Temiz oda paneli ve zemin epoxy uygulaması;

Panel içi malzeme olarak taş yünü, SPS ( Köpük ), PÜ dolgu olabilir. Yangın için tavsiye edileni, taş yünü olanıdır. Diğerlerinin ise yangın dayanımı oldukça kötü sayılır.

Panel malzemesi olarak saç veya HPL malzemesi kullanılmaktadır. HPL malzemesi mukavemet açısından yetersiz olmaması için 4 mm ince kullanılmamalıdır. Ancak fenol-fiber yapısı yangın açısından tehlike arz eder. Saç malzeme tercih edilmelidir.

( 0,6 veya 0,8 mm kalınlığında ) bazı durumlarda galvaniz saç malzeme ye karşı korozyon mukavemeti yüksek olan alüminyum saç levhalarda kullanılır. Ancak 1,2 mm daha zayıf levhalar tavsiye edilmez. Saç veya alü levhaların üzeri en az 40 µ kalınlığında epoxy bazlı fırın boya ile boyanmalıdır.

Kapılar tek ve çift kanatlı olacağı gibi, seksiyoner ve sürgülü olarak da seçilirler. Temiz odalarda seksiyoner ve sürgülü kapılar pek tercih edilmezler. Kapılar üzerinde otomatik kapanmasını sağlayan yaylı mekanizmalar, kilit sistemleri ve gözetleme camları, sızdırmazlık elemanları , otomatik çalışma için Air-lock mekanizmaları sipariş esnasında belirtilmelidir. Kapı kapandığı anda sızdırmazlığını sağlayacak inme conta sistemi de bu tür uygulamalarda talep edilebilir. Biyogüvenlik sistemi kapılarında ise kapılarda şişme conta kullanılarak sızdırmazlık sağlanır.

Duvar içerisinde yer alan gözetleme camları da ısıl izolasyon için elverişli güvenlik için de elverişli olmalıdır. Çarpma esnasında ufalanması için temperlenmiş veya lamine edilmiş olmalıdır.

Duvar içerisine yerleştirilen emiş klapeleri içerisinde genellikle filtre yerleşimi öngörülür. Klas dışı alanlarda ise filtreye gerek yoktur. Klape ölçüleri ve dolu / boş kısım oranları temizlik dikkate alınarak tasarlanmalıdır. Küçük tasarlanmış klapeler üzerinde akustik bozucu hadiseler ile karşılaşılır. Filtre hücreli olanlarda ise ölçüm yapmaya elverişli olması beklenir.

Asma tavan üzerinde yer alan aydınlatma armatürü ve menfez kutularının flaş yüzeyler oluşturması beklenir. Bu tür cihazlarda genellikle filtrelere temiz oda tarafından müdahale edilir. Aydınlatama armatürleri ise gerçekten yürünebilir bir tavan içinde yapılmış ise, teknik alan tarafından tavan üzerinden müdahale edilecek tarzda olması tercih edilir.

Hijyen duvar ve paneller içinden geçen veya üzerine monte edilen elk ve mekanik aksesuar için genellikle hijyen detaylara sahip aksesuar tercih edilir. Yatay düzlemin az olması tercih sebebi olmak ile birlikte, kolay temizlenebilir yüzeylerin olması istenir. Boru ve kabloların paslanmaz çelikten yapılmış kovan içerisinden çekilmesi tavsiye edilir. Kovan ile boru arası ayrıca izole edilmelidir.

Çöp uzaklaştırma;

İşletme içerisinde farklı niteliklerde çöpler oluşacaktır. Bu çöplerin işletme dışına taşınması önemli bir konudur. Çöplerin niteliğine bağlı olarak farklı yöntemler kullanılmaktadır. Genellikle temiz oda panelleri ile kurgulanan bu çöp atma savakları, aynı MAL sistemlerinde olduğu gibi çift yönlü işletilmektedir.

İşletme tarafı, kapısı otomatik olarak açılıp kapanması işletilmesini kolaylaştırır. Dış ortam tarafı ise dış ortam şartlarına dayanıklı malzeme kullanımı ile yapılır. Bu kapının otomatik kapı olması zorunlu değildir.

İşletmeden çıkarılan çöp, işletme tarafındaki kapının açılması ile birlikte Çöp odasına bırakılır. Çöp odasında yerde bir çizgi oluşturulur. İşletme personeli çöpü bu odaya bırakırken yerde ki bu çizgiyi geçmemeye dikkat eder.

İşletme dışından gelen kişi ise bu çöpü almak için yine yerde ki çizgiyi kendi tarafından aşmamaya çalışacaktır.

Tüm savaklarda olduğu gibi hiçbir zaman savağın iki kapısı da eş zamanlı olarak açık olamaz. İşletme tarafında bu çöp biriktirme savakları, komşu odalara göre negatif basınçlıdır. Basınç ilişkisi dışarıya doğru azalarak giden kaskad formunda tasarlanır.

Acil çıkış kapıları;

Hijyen panel ile kurulan acil kaçış kapıları aynı zamanda hem hijyen hem de yangın dayanıklılık sınıfı en az 90 dakika dayanımlı kapılar olmalıdır. Bu kapılar direk dış ortama açılı ise dış ortam tarafından ilave bir kapı daha olmalıdır. Çünkü hijyen kapılar dış ortam şartlarında dayanıklı olamazlar. Zaten hijyen paneller de dış ortama direk açılmamalıdır.