gomme-aydinlatma-elemalari-makale-gorseli

1930’lu yılların başlarında Amerika’da Ivan Kirlin ta-rafından inovatif bir bakış açısıyla geliştirilmiş olan gömme tip aydınlatma elemanları hakkında bilinmesi gerekenler nelerdir?

“Gömme aydınlatma elemanları” veya bir diğer adıyla downlight armatürleri, tavanda armatürler için açılmış derin oyuklara yerleştirilen armatürlerdir.

Bu armatürler tavan içine yerleştirildikleri için doğrudan aydınlatma özellikleri yüksek olup, oda hacminde oluşabilecek karanlık bölgelere izin vermemektedirler.

Tavana monte edildikten sonra yoğun miktarda ışığı aşağı yönde vererek; geniş alana yayılmış projektör ışığı veya dar alana odaklı spot lamba ışığı benzeri ışık özellikleri göstermektedirler.

Gömme(“sıvaaltı”) aydınlatma elemanları temel olarak iki parçadan oluşmaktadır.

  1. Birinci kısmı ışık kaynağının kendisi ile lambanın en alt kısmına konulan saydam, yarı saydam, mat veya çeşitli odaklanma özelliklerine sahip olan camdan veya çeşitli polimer maddelerden üretilen ve ışığın belirli bir oranının geçmesine izin veren lens elemanıdır.
  2. İkinci kısmı ise yuvalama elemanı olarak da adlandırılan gömme aydınlatma elemanının kalan kısmıdır.

Bu kısmın içinde aydınlatma elemanının reflektörü, aydınlatma elemanının çeşidine göre duyu, tavan tespit elemanları, montaj kısmı bulunmaktadır.

Yuvalama kısmında diğer bölümün aksine ışığın yönü ve yoğunluğu hakkında değişiklik yapılamamaktadır. Bunun yanı sıra yuvalama kısmının en temel özelliği hiç bir şekilde alev yaymayan malzemeden üretilmesinin gerekmesidir.

Yanlış üretilmiş ve yanlış monte edilmiş gömme tipi aydınlatma elemanları yangın tehlikesi oluşturmaktadır ve bu durum can ve mal kayıplarına da sebep olabilmektedir.

Yeni nesil yuvalama elemanlarında ise kendi kendini resetleyen termal koruma anahtarı kullanılmaktadır.

Sıvaalti aydınlatma elemanlarının kısa tarihçesi

Gömme aydınlatma elemanları yaklaşık olarak 1930lu yıllarda Amerika’da üretilmiş bir aydınlatma çeşididir.

Aydınlatma konusunda döneminin duayenlerinden bir tanesi olarak gösterilen Ivan Kirlin tarafından üretilmiş ve geliştirilmiştir.

Dekoratif aydınlatmadan, trafik aydınlatmasının en temel öğelerinden bir tanesi olan üç renkli trafik lambalarına kadar bugün bir çok alanda kullanılan aydınlatma cihazlarının mucidi Ivan Kirlin’in attığı ilk adım günümüzde LED teknolojisi ile gömme aydınlatma elemanlarının birlikte kullanılmasına kadar ulaşmıştır.

Gömme aydınlatma elemanlarının temel kısımlarından bir tanesi olan yuvalama kısmına derinlemesine bakmak gerekirse yuvalama kısmı genellikle dört başlık altında incelenebilmektedir.

Bu dört başlıktan ilki genellikle yeni yapılmakta olan iç mekanlarda kullanılan “yalıtkan ile ilişkilendirme” yöntemidir.

Bu yöntemde iç mekan yeni yapıldığı ve dolayısıyla tavan elemanları henüz takılmadığından dolayı doğrudan tavanın kendisine tutturulması anlamına gelmektedir.

“Yalıtkan ile ilişkilendirme” yönteminde yalıtkan ile yuvalama elemanının birbirine tutturulması çok önemlidir. Bu yöntemde gömme aydınlatma elemanı en fazla 75 wattlık olabilmektedir.

İkinci yuvalama yöntemi ise birincisiyle aynı durumda kullanılan (yeni yapılmakta olan iç mekanlarda) yalıtkan ile ilişkilendirilmesine ihtiyaç olmayan durumdur.

Bu durumda yalıtkan ile doğrudan bağlantı kurulmasına gerek olmadığı gibi; yalıtkandan en az 7,6 santimetre boşluk bırakılması gerekmektedir. Bu yuvalama çeşidinin kullanıldığı yerlerde aydınlatma armatürü 150 watt’a kadar olan güçlere çıkabilmektedir.

Üçüncü ve dördüncü yuvalama yöntemleri ise yukarı-da bahsedilen yuvalama yöntemlerinin yeni yapılmakta olan iç mekanlara değil hali hazırda var olan iç mekanların gerek tamiratında gerekse aydınlatma sistemlerinde yapılacak değişikliklerde kullanılacak olan yöntemlerdir.

Üçüncü yöntem temel olarak birinci ile aynı özellikleri göstermektedir. Üçüncü yöntemde yalıtkan ile doğrudan bağlantı kurulmakta ve arada boşluk bırakılmamasına özen gösterilmektedir.

Son olan ve dördüncü yuvalama yöntemi olarak da adlandırılan yöntem ikinci yöntem ile benzerlik gösterilmekte ve bu yöntemde yalıtkan ile yuvalama elemanı arasında en azından 7,6 santimetre boşluk bırakılmasına dikkat edilmektedir.

Gömme tipi aydınlatma elemanlarının ışık kaynağının sağlandığı birinci kısmına bakmak gerekirse bu kısım gömme tipi elemanların ilk piyasaya çıktıkları günden bu yana hem kalite hem de uygulama çeşitliliği bakımından gelişmelere tabi tutulmuştur.

Üretici sayısının artması ile birlikte çarpıcı bir şekilde gömme tipi aydınlatma elemanlarının çeşitliliği de artmıştır. Örneğin deflektör elemanı direk siyah veya beyaz olarak piyasada sıklıkla bulunabilmektedir.

Bu deflektör elemanı sayesinde fazla ışık miktarı emilerek mimari açıdan bakıldığında canlı ışık elde edilebilmektedir. Bunun yanı sıra aydınlatma kısmı huni şeklinde de olabilmektedir.

Aydınlatma kısmı huni şeklinde olan gömme tipi aydınlatma elemanları düşük parlaklıkta mimari ışık delikleri elde edilebilmektedir.  Gömme tipi aydınlatma elemanlarının yukarıdaki gibi tek özellikli olarak kullanılmasının yanı sıra ışık özellikleri farklı olan çeşitli aydınlatma kısımları kombine edilerek de kullanılabilmektedir.

Örnek vermek gerekirse çok fazla ışık yayan kaynaklar için ışık dağıtan lens ile birlikte açık downlight elemanları birlikte kullanılabilmektedir. Buna ek olarak sonradan eklenebilir ışık dağıtma elemanları ile birlikte göz küresi stilinde ışık elde edilebilmektedir.

Göz küresi stili ışıkta dengeleme halkasından veya ışık dağıtımı elemanından dışarı doğru çıkıntı yapılabilmektedir ve bu sayede gömme aydınlatma elemanının içerisinde bir gömme katı daha oluşturulmuş olmaktadır.

Bu tür ışık kaynakları çok yönlü ışığa izin verebilmektedir. Son olarak piyasada geniş çapta kendisine yer bulan “wallwasher” tipi ışık dağıtma elemanları bulunmaktadır.

Bu “wallwasher” tipi ışık kaynakları, alan aydınlatmasından ziyade isminden de anlaşılabileceği gibi duvar gibi sabit elemanların aydınlatılmasında kullanılmaktadır.

“Wall-washer” tipi gömme aydınlatma elemanları genellikle aydınlatma elemanlarında kendisini gösteren “deniz kabuğu şeklindeki ışık etkisi” nin ortadan kaldırılması için kullanılmaktadır.

Bu deniz kabuğu şeklindeki ışık etkisi genellikle doğrudan sabit elemana uygulanmış doğrusal ışık kaynağından doğan ve ışığın açısından kaynaklanan, genellikle elips şeklindeki ışık geçişlerine verilen genel isimdir.

Sonuç olarak, bugün aydınlatma piyasasında geniş çaplı kullanımda olan gömme tipi armatürler, aydınlatma piyasasında kendilerine azımsanamayacak kadar geniş çapta yer edinmişlerdir.

Aydınlatma dağıtma elemanlarının, artan istek doğrultusunda sayısında ve çeşitliliğindeki miktar daha geniş mimari ve ticari alanlarda kullanımına olanak sağlamıştır.

Gelişen teknoloji ile birlikte LED’li gömme aydınlatma elemanları yakın zamanda piyasaya sürülmüştür ve bunun doğurduğu bir sonuç olarak gömme tipi aydınlatma elemanlarının gelecekte aydınlatma piyasasındaki pastasının giderek artacağı düşünülmektedir.

mumin-centez-elektrik-muhendisi-gorsel

  • Makale: Mümin Çentez
  • Elektrik Mühendisi
  • Sektörüm Dergisi sayı 8 de yer almaktadır. Yıl:2011
  • Güncelleme: 11/05/2019
Sektörüm Dergisi aylık yayımlanan ,Google News, Google Gazetelik-Dergilik, Bundle Haber Uygulaması, Turkcell Dergilik ve diğer tüm dijital mecralarda ve sosyal medya kanallarımızda, eş zamanlı olarak Elektrik, Aydınlatma, Enerji, Güvenlik ve Otomasyon sistemleri sektörlerinde ihtisaslaşmış, Türkiye'nin en güçlü yayın sağlayıcı basılı yayın ve dijital dergisidir. Ulusal ve Uluslararası arenada seçkin okur kitlesine en geniş haber içeriğini sunar. 2020 mart ayından beri sadece dijital olarak devam eden sektörüm dergisi sıfır karbon bir firmadır.