Üzerinden geçen bir yıl içinde UV-C konusunda, Dünya’da ve Türkiye’de özellikle Covid-19 ile ilgili olarak geldiğimiz noktaya değinmek istedim. O yazımda şöyle başlamıştım; Ultraviyole (UV) nedir ?

Biraz teknik olmakla beraber Ultraviyole; radyasyon, yani güneşten gelen ışık enerjilerinden biridir diyebiliriz. Güneş, bilinen tanımıyla elektromagnetik spektrum adlı bir dizi enerji yayar.

Bu enerjinin şekilleri, dalga boylarına göre sınıflandırılır. En kısa dalga boylu olanı radyasyon, aynı zamanda en fazla enerjik olanıdır.

En fazla enerjik olan ultraviyole ışınım, bilim insanları tarafından, laboratuvar ortamında birebir üretimi sağlanmış ve insanlığın hizmetine sunulmuştur.

1900’ lü yılların son çeyreğinde sağlanan bu gelişme, yaklaşık 40 yılı aşkın bir süredir hayatımızdadır.

UVC ışınımı, 40 yıldır, tüm Dünya’da, hastanelerin ameliyathanelerinin vazgeçilmezidir.

Çok önemli detay: O günden bugüne; UVC’ye dirençli herhangi bir mikro-organizma bilinmemektedir. Hemen her türlü virüs ve bakteriyi etkisiz hale getirmektedir.

Dolayısıyla UV-C ışınımlı çözümler için, bugün ve yarın gelecekte; salgın veya pandemi benzeri olası her türlü virüs-bakterilerin inaktif edilmesinde mucizevi bir çözüm olduğunu hep hatırlayalım.

Uv-C Işınımı, Nasıl Etki Eder?

• UV-C’ye dirençli herhangi bir mikro-organizma bilinmemektedir. ⁽¹⁾
• UV-C teknolojisi 40 seneyi aşkın süredir hastane ve kamu binalarında güvenli ve etkin şekilde kullanılmaktadır. ⁽²⁾

• UV-C ışınımları bakteri, virus ve sporların DNA ve RNA’larına etki ederek etkisiz hale getirir.
• UV-C dezenfeksiyon veya arındırma amaçlı geliştirilen aydınlatmalar hava, su ve yüzeyde kullanım içindir, direkt insan temasının engellenmesi şarttır.
• UV-C 3mm kalınlıktan ince duvar ve cam yüzeylerden geçer.
• Bakteri, virüs çeşidine bağlı olarak mikro organizmanın etkisiz hale getirilmesi için gerekli UV ışınım dozu farklıdır. Bir hesaplama sonucunda elde edilen veriye göre, alana, havaya veya yüzeye uygun çözüm uygulanır.

Çok enteresan üç veriyi dikkatinize sunarım;

1- Klasik bir market arabasında, bir banyo kapısının kolundan 361 kat daha fazla bakteri vardır.

2- Süpermarketlerdeki buzdolabı kapılarında cep telefonunuzun yüzeyinden 1.235 kat daha fazla bakteri bulunur.

3- Self servis kasalarındaki dokunmatik ekranların %50’sinde dışkıda bulunan bakteriler tespit edildi.

UV-C nin Covid -19’u inaktif ettiği bilimsel olarak ispatlandı.

2020, Haziran ayında, aydınlatmada dünya lideri olan Signify (Euronext: LIGHT),  ABD’de bulunan Boston Üniversitesi Ulusal Yeni Görülen Bulaşıcı Hastalıklar Laboratuvarları’yla (NEIDL) ⁽³⁾  birlikte Signify’ın UV-C ışık kaynaklarının COVID-19’ a neden olan SARS-CoV-2 virüsünü etkisiz hale getirmedeki etkinliğini doğrulayan araştırmalara imza attı ve Boston Üniversitesi, Signify UVC’lerin COVID-19’a neden olan virüsü etkisiz hale getirdiğini doğruladı.

√ Test sonuçları, virüsün ışına maruz kaldıktan saniyeler sonra ortadan kalktığını gösteriyor.

√ Signify, 35 yılı aşkın süredir UV teknolojisinde öncü bir rol üstleniyor.

Boston Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji Doçent Dr. Anthony Griffiths ve ekibi, SARS CoV-2 salgının başlangıcından bu yana bu alandaki bilimsel gelişmeleri desteklemek için yeni araçlar üzerine çalışıyor. ⁽⁴⁾

5mJ/cm²’ lik bir doz uygulayan ekip, altı saniye içerisinde SarS CoV-2 virüslerinde %99 oranına bir azalma kaydetti. Bu veriler ışığında, 22mJ/cm²’ lik bir dozun 25 saniye içerisinde virüsü %99,9999 oranında azaltabileceği tespit edildi.⁽³⁾

Konuyla ilgili konuşan Dr. Anthony Griffiths;

“Test sonuçlarımız, belirli bir dozun üzerindeki UV-C radyasyonunun virüsleri tamamen inaktive ettiğini gösteriyor; radyasyon uyguladıktan saniyeler sonra herhangi bir virüs tespit edemedik. Gerçekten heyecan verici olan bu bulguların, COVID-19’un yayılmasını sınırlandırmaya yardımcı olabilecek ürünlerin geliştirilmesine hız kazandırmasını umuyoruz.” dedi.

Aşı üreticisi firmalar, Covid-19 a karşı  %99 etkinlik raporu açıklayamadı. UV-C ışınımıyla % 9999,9 çözüm üretilebiliniyor olması hafife alınacak bir konu değildir.

Az öncede bahsettiğim üzere; UV-C çözümlerinin bugüne kadar (son 40 yıldır) etkili olmadığı bakteri-virüs, tespit edilemedi. Bu demektir ki; bugün yarın ve gelecekte, olası benzer problemlerin de çözümü olacaktır.

UV-C çözümü için doğru marka doğru ürünler ile ilerlediğimizde gelecekte de işlevselliğini koruyacağı gün gibi ortadadır.

Maske, kolonya vb gibi hayatımızın vazgeçilmezi olan bir zorundalık olarak hayatımıza girmiştir. UV-C ‘de etkili ve doğru çözümlerin başında gelen bir yöntem olarak bizler için vazgeçilmezdir.

Bu sonuçlara paralel olarak, Dünya’da ve ülkemizde, Covid-19 ile mücade kapsamında,  UV-C ışık kaynaklı çözümlere müthiş bir talep  patlaması yaşandı.

Bilinçli ve konuya vakıf olan kişi ve kuruluşlar, UV-C çözümlerine iş ve yaşam alanlarında  hızla yer verdiler, veriyorlar. İlaç sektörü kadar dominant bir sektör olmasa da, UV-C ışık kaynakları ile çözümlere, bilgi sahibi insanlarımızca ilgi ve talep çok fazla. Bunlar yerinde ve doğru ilgidir, taleplerdir.

Tabii hal böyle olunca, ülkemizde, UV-C’ de  maalesef, istismara uğradı. Şöyle ki;

Mavi renk floresanı, UV-C diye satanlar var. Aslında UV-C mavi renk yaymaz. Direk teması halinde insan sağlığına olumsuz etkisi dolayısıyla, farkedilmesi için mavi ile renklendirilmiştir. Mavi renk floresan ise dekoratif basit bir lambadır.

• UV-C ışınımının (200-280 nm) Covid-19 için en etkili ve en pik sonuç verdiği aralık 253,7 nanometre olmasına rağmen, 200-280 nm aralığında hiç bir sonuç vermeyen ürünler piyasada.
• Ozon free olması gereken ürünlerin nerede ise hiç biri öyle değil.
• İnsan sağlığına direk zarar verebileceğini bildiğimiz ürünler, normal birer masa lambası kıvamında bilinçsizce alınıp, satılıyor.

Bu ve benzeri sorunları yaşadığımız ancak gerçek bir çözüm olan UV-C ışık kaynaklarını, iyi araştırıp, doğru marka ve  çözümlerini tercih etmenizi salık veririm.:

Dezenfektan Olarak Neden Uv-C Kullanmalıyız?

• Çalışan, kullanıcı ve misafirlerin mikro-organizmalara maruz kalma riskini azaltır.
• Çalışan, kullanıcı ve misafirlerin güvende hissetmelerini sağlar.
• Dezenfeksiyon süresini azaltarak maliyet tasarrufu sağlar.
• Kimyasal dezenfektan harcamalarını azaltır.
• Kimyasal atıkları azaltan bir çevre dostudur.
• Çözüm olarak, çok kolay, Pratik uygulanabilir.
• Gelecektede benzer durumlarda kullanacağınız bir çözüm ortağınız olmuş, olacaktır.
• Etkinliği bilimsel olarak ispatlanmıştır.

Evimizde, iş yerimizde, asansörlerde, lavabolarda, okulda, fabrikalarda, marketlerde, otellerde, kurum kuruluşlarda, uçaklarda, trenlerde, gemilerde, otobüslerde, AVM’lerde, giyinme kabinlerinde vb..

Aklınıza gelebilecek binlerce noktaya çözüm olarak hem havayı, hem yüzeyi ayrı ayrı dezenfekte eden veya ikisini bir arada dezenfekte eden doğru çözümler ülkemizde var.

Biraz araştırırsanız bulmanız kolay olacaktır. Bu pandemi bize gelecekte olması olası benzeri salgınlarda nasıl  mücadele edip, nasıl sağlıklı kalabileceğimizi kısmende olsa öğretti.

UV-C bunun en net ve somut örneğidir.

Sağlıcakla kalın.

Kaynaklar:

•  Fluence (UV Dose) Required to Achieve Incremental Log Inactivation of Bacteria, Protozoa, Viruses and Algae Revised, updated and expanded by Adel Haji Malayeri, Madjid Mohseni, Bill Cairns and James R. Bolton. With earlier contributions by Gabriel Chevrefils (2006) and Eric Caron (2006) With peer review by Benoit Barbeau, Harold Wright (1999) and Karl G. Linden
• EPA Report, “Building Retrofits for Increased Protection Against Airborne Chemical and Biological Releases” Pg. 56
• NEIDL, Biyogüvenlik Seviyesi 2, 3 ve 4 olan önemli korumalılaboratuvarları kapsayan son teknoloji donanıma sahip bir araştırma tesisidir.
• Dr. Griffiths’in ekibi, insanlarda ciddi veya ölümcül hastalıklara neden olma potansiyeline sahip organizmalar dahil olmak üzere 3. ve 4. Risk Grubundaki virüsler için aşılar ve tedaviler geliştiriyor. Araştırma değişkenleri talep üzerine temin edilebilir

Antiseptik UV-C radyasyonuna maruz kalmak, insanların ve hayvanların derisi ve gözleri için tehlikelidir. Bununla birlikte, uzun yıllardır kullanılmakta olan UV-C aydınlatma sistemlerinin, güvenlik talimatlarına göre tasarlanıp, montajı yapılıp, kullanıldığında güvenli olduğu kanıtlanmıştır.

Covid-19, ne ölçeği ne de toplum üzerindeki etkisi bakımından eşi benzeri görülmüş bir salgındır. Birçok insan endişe duyuyor ve yeni normale geçiş yaptığımız bu süreçte güvende kalmanın yollarını arıyor.

Bu durumun işe olan etkisi çok büyük. Şirketler ve kurumlar, insanların çalışırken, eğitim alırken, seyahat ederken, alışveriş yaparken veya egzersiz yaparken kendilerini güvende hissettikleri ‘virüssüz’ bir alan sağlamak için çözümler arıyor. Çeşitli uygulama alanlarında UV-C aydınlatmaya olan talebin hızla arttığını görüyoruz.

Artan dezenfeksiyon talebini karşılamak için, profesyonel uygulamalara özel çok çeşitli son ürünlerle portföyümüzü genişleterek UV-C aydınlatma konusundaki çalışmalarımıza hız kazandırıyoruz.

Ürünlerimiz arasında hava, yüzey ve nesneleri dezenfekte etmek için kullanılabilen ışık panelleri, armatürler, arabalar ve dolaplar yer alıyor. Ürünlerimiz perakende, ofisler, okullar, toplu taşıma ve gıda endüstrisi gibi çok çeşitli uygulama alanları için kullanılabiliyor.

Boston Üniversitesi’nin yaptığı araştırma, Philips UV-C aydınlatma çözümünün COVID-19’a neden olan SARS-COV-2 virüsünü etkisiz hale getirmedeki etkinliğini doğruladı.

Araştırma testi, virüsün %99’undan fazlasının altı saniye içinde etkisiz hale geldiğini gösteriyor.

Boston Üniversitesi, araştırmaları sırasında aşılanmış materyalleri bir Signify ışık kaynağından gelen farklı dozlardaki UV-C radyasyonuna maruz bırakan ekip, bu uygulamanın çeşitli koşullar altındaki inaktivasyon kapasitesini değerlendirdi.

5mJ/cm²’lik bir doz uygulayan ekip, altı saniye içerisinde SarS CoV-2 virüslerinde %99 oranına bir azalma kaydetti. Bu veriler ışığında, 22mJ/cm²’lik bir dozun 25 saniye içerisinde virüsü %99,9999 oranında azaltabileceği tespit edildi.³

Signify’ın UV-C Portföyü:

• UV-C ışık kaynakları alanında lider olan Signify, 35 yılı aşkın süredir UV teknolojisinde öncü bir rol üstleniyor.
• Signify’ın UV-C aydınlatması virüsleri, bakterileri ve küf sporlarını etkisiz hale getiriyor.
• İnsanları güvende tutmak için havayı, yüzeyleri, nesneleri ve suyu dezenfekte etmek için etkili ve hızlı bir yol sunuyor.
• Kullanıma sunulmuş olan bu teknoloji aynı zamanda uygun fiyatlı.
• Dünya çapındaki müşterilere UV-C dezenfeksiyon sistemleri sunduğumuz küresel bir etki ağına sahibiz.
• Signify kapasitesini artırarak ve UV-C portföyünü genişleterek yeni normale alışmaya çalışan dünyada insanların güvende kalmalarına katkıda bulunuyor.
• Signify’ın yeni UV-C ürün grubunda çok çeşitli profesyonel uygulamalara yönelik lambalar ve kabinler yer alıyor.
• Hava, yüzey ve eşya dezenfeksiyonu için özel olarak geliştirilen 12 adet UV-C aydınlatma armatürü ailesini pazara sunduk. Bu ürünlerle ofis, okul, spor salonu, mağaza, depo ve toplu taşıma gibi pek çok farklı müşteri segmenti hedefleniyor.
• Ürünler arasında ofislerde, okullarda ve tuvaletlerde derin yüzey dezenfeksiyonu için ideal bir çözüm olan UV-C armatürleri yer alıyor. Bu ürünlere sadece insansız ve hayvansız ortamlarda kullanımı garanti etmek üzere sensörler ve kontrol mekanizmaları eklendi. Bunların dışında, otel odasına taşınabilen veya otobüs ve tren gibi toplu taşıma araçlarındaki yüzeylerin dezenfeksiyonunda kullanılabilen ayaklı mobil UV-C armatürler yer alıyor.
• Signify, eşya dezenfeksiyonu için bir dizi güvenli ve pratik UV-C dezenfeksiyon kabinini piyasaya sunuyor. Bu kabinler, ofislerde ve belediye binalarında ziyaretçi kartlarının, telefonların, çantaların, dizüstü bilgisayarların ve cüzdanların dezenfeksiyonunda kullanılıyor. Mağazalarda ise iade edilen ürünlerin, gözlüklerin ya da kabinde denenen kıyafetlerin dezenfeksiyonu için ideal çözüm olarak öne çıkıyorlar.
• UV-C armatürler, yüzey dezenfeksiyon tünellerinin içerisinde de kullanılabiliyor. Kuzey Amerika’da faaliyet gösteren dev bir perakende şirketi, alışveriş arabası dezenfeksiyonu için pilot UV-C tüneli uygulamasını başlattı. Hindistan’da ise bir otel, otele giriş sırasında misafirlerin çantalarını Signify UV-C tüneliyle dezenfekte etme planları yapıyor.
• UV-C lambalar, uzman profesyoneller tarafından kullanıldığı sürece güvenlidir. Kullanım sırasında ışınlar zarar verebileceği için gözler ve cilt örtülmelidir.
• İnsanlar, UV-C ışınlı lambaları asla kendilerinde veya hayvanlarda kullanmamalılar, aksi takdirde göz ve deride ciddi hasarlar görülebilir.

Günlük hayatta mikroplarla temas edilen bazı durumlar

• Klasik bir market arabasında bir banyo kapısının kolundan 361 kat daha fazla bakteri vardır.
• Süpermarketlerdeki buzdolabı kapılarında cep telefonunuzun yüzeyinden 1.235 kat daha fazla bakteri bulunur.
• Self servis kasalarındaki dokunmatik ekranların %50’sinde dışkıda bulunan bakteriler tespit edildi.

Kaynak: Yeniden kullanılabilen alışveriş çantaları satan perakende e-ticaret markası reusethisbag.com tarafından paylaşılan araştırmada Amerika’daki 10 eyaletteki çeşitli büyüklük ve fiyat aralığındaki 100’den fazla gıda marketinde bakteri miktarları incelendi. Araştırmada New York, California, Texas, Florida ve Maine eyaletleri de yer aldı.

Bu yüzden hava, yüzey ve su dezenfeksiyonu sağlığımız için önemlidir.

G.L.A İş birliği:

Signify, geçtiğimiz günlerde UV-C dezenfeksiyon çözümlerinde engin bir uzmanlığa sahip olan Hollanda merkezli Germicidal Lamps & Applications (GLA) adlı küçük bir şirketin hisselerini satın alarak portföyünü tamamladı. İki şirketin anlaşması, GLA’nın UV-C üst hava dezenfeksiyon portföyünün yanı sıra derin uygulama bilgisini kapsıyor.

G.L.A Kimdir?

Hollanda’nın Enkhuizen şehrinde bulunan G.L.A. (Mikrop Kırıcı Lambalar ve Uygulamaları), 1985 yılından bu yana UV-C ışık konusunda uzmanlaşmıştır.

Hava ve yüzey dezenfeksiyonu için kapsamlı bir UV-C ekipmanı serisi tasarlayan, üreten, satan ve bakımını yapan şirket, bu konuda danışmanlık hizmeti de sunuyor.

G.L.A., kapsamlı lamba ve sürücü programlarımız, geliştirme gücümüz ve kalite ve teslimatta sunduğumuz güvenilirlik sebebiyle 90’lı yılların başından beri bizimle olan ortaklığına devam ediyor. G.L.A., Signify için Hollanda ve yurt dışında UV-C alanındaki en yetkin uzmandır.

Bizde olmayan fakat G.L.A.’den aldığımız uzmanlık nedir?

Bu anlaşma ile oda üstü hava dezenfeksiyonu aydınlatması teknolojisi ve uygulamaları hakkında kapsamlı bir bilgi birikimine sahip oluyoruz.

Bu, ışık açıkken dahi insanların odada bulunmasına olanak tanıyan hava dezenfeksiyon ürünlerini pazarlamamızı sağlayacak. Pazarın önemli ölçüde büyümesi bekleniyor. Bu sayede yaklaşık altı aylık bir geliştirme süresinden tasarruf edeceğiz.

L.A.’yle nasıl çalışacağız?

Şirketin sadece temel varlıklarını satın alarak bunları kendi işimiz için birer yapı taşı olarak kullanacağız. G.L.A.’in sahibi, daha fazla genişleme elde etmek adına ürünleri daha da geliştirmek ve yerelleştirmek için ürün ve Ar-Ge ekiplerimize katılacak. Montaj süreçleri tesislerimizde gerçekleşirken, satışlar da bizim kanallarımız üzerinden yapılacak.

Aslında bu lambalar uzun yıllardır su arıtmada ve hava dezenfektasyonunda kullanılmaktadır. Direkt temas halinde cilt ve göz üzerinde olumsuz etkileri bilindiği için, iyi tasarlanmış ve kontrol edilebilir sistemlerle birlikte kullanılmaları gerekmektedir.

Oysa ki; şu andaki uygulamalarda sadece ülkemizde değil, tüm dünyada bilinçsiz kullanımları olduğu gözlemlenmektedir.  İnsan sağlığı üzerinde olumsuz etkileri olabilecek bu radyasyon kaynaklarının kullanımında bilinç oluşturmak amacıyla, literatür araştırmasına dayanan bu çalışma hazırlanmıştır.

Çalışmada ultraviyole ışınımların tanımları yapılıp, virüs yayılımının önlenmesindeki etkileri incelenmekte ve dikkat edilmesi gerekenlerle konudaki eksiklikler açıklanmaktadır.

Ultraviyole Işınım

Bilindiği gibi insan doğası ve yapılan işler gereği yaşamın her anında aydınlatmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Bu gereklilik olası durumlarda doğal aydınlatmadan, yetersiz olduğunda da yapay aydınlatmadan sağlanmaktadır.

Görsel duyarlığa neden olabilen radyasyon enerjisi ışık olarak tanımlanmaktadır. İnsan gözü 380 nm – 780 nm arasındaki radyasyonlara karşı duyarlıdır ve bu dalga boyları arasındaki elektromanyetik dalgalar görülebilir bölge ya da ışık olarak adlandırılmaktadır.

Görülebilir bölgenin sağında daha uzun dalga boylarında kızılötesi/infraruj ışınımlar; sol tarafında ise daha kısa dalga boylu morötesi/ultraviyole ışınımlar yer almaktadır.

İncelememizin konusu ultraviyole ışınımlar olduğu için bundan sonra bu bölüm detaylandırılacaktır.

Ultraviyole ışınımlar 315 nm – 400 nm arasında UV-A, 280 nm – 315 nm arasında UV-B, 100 nm – 280 nm arasında da UV-C olarak adlandırılmaktadır [1]. Güneşin spektrumunda UV radyasyonlar mevcuttur.

Ancak, güneş ışınımları yerküreye ulaşırken atmosferden UV-A ışınımlar etkilenmeden geçerken, UV-B ışınımların %90’u ozon, su buharı, oksijen ve karbondioksit tarafından yutulur. UV-C ışınımların ise tamamı ozon tabakasında yutulmaktadır. Yeryüzüne ulaşan UV ışınımların %90’u UV-A, %10’u UV-B radyasyonlardır.

Kısa dalga boylu radyasyonların enerjileri yüksektir. Mikroorganizmaların çoğalmasının önlenmesinde UV-A radyasyonlar etkisizken, UV-B radyasyonların etkisi de düşüktür. Buna karşılık UV-C radyasyonların etkisinin yüksek olduğu bilinmekte ve bu ışınımlar GUV (Germicidal UV – mikrop öldürücü UV) olarak adlandırılmaktadır.

UV-C Radyasyon Üretimi

Yapay ışık ısıl, deşarj, elektrolüminesan yöntemleri ile üretilmektedir. Flüoresan olarak bilinen alçak basınçlı civa buharlı lambalar deşarja dayalı lüminesan yöntemi ile görülebilir bölgede radyasyon yaymaktadır. Bu lamba tüplerinin iç yüzeyleri flüoresan malzeme ile kaplanmadığında 254 nm’de yoğun ışınım elde edilmektedir.

Sıcak ve soğuk elektrotlu alçak ve yüksek basınçlı civa buharlı lambalarla elde edilen 254 nm dalga boylu radyasyonlar 70 yılı aşkın süredir mikroorganizmaların dezanfektasyonu amaçlı kullanılmaktadır.

Bu lambalarla 20 J/m² ile 200 J/m² arasındaki dozlarda radyasyon enerjisi elde edilebilmektedir. Sıcak elektrotlu olanların etkinlik faktörleri (lm/W) yüksek olurken, soğuk elektrotluların ömürleri daha uzundur.

Son yıllarda soğuk elektrotlu (excimer) düzeneklerde kripton/bromür ve kripton/klor gaz çiftleri kullanılarak elde edilen ve uzak UV diye adlandırılan sırasıyla 207 nm ve 222 nm dalga boylu UV-C radyasyonların mikroorganizma bozucu etkilerinin daha yüksek olduğu konusunda araştırmalar mevcuttur [2].

Kripton / klor gaz çifti ile 222 nm’de ışınım yapan kaynağın spektrumu monokromatik özelliğe yakın olduğundan (Şekil 3), diğer etkileri araştırılmamış dalga boyları tayfta yer almadığı için filtre gerekmeden doğrudan kullanılabilmektedir. Bu nedenle mikrop öldürücü etkisi daha yüksek olmasına rağmen (Şekil 4) 207 nm yerine daha çok 222 nm dalga boylu radyasyon kaynağının kullanımı önerilmektedir.

UV-C’lerin Mikrop Öldürücü Etkileri ve Mikroorganizma Dezenfektasyonu

Daha önce de ifade edildiği gibi, enerjisi yüksek UV-C radyasyonlar mikrop öldürücü UV (Germicidal UV) olarak adlandırılmakta ve GUV kısaltması ile bilinmektedirler.

Mikroorganizmaların UV-C radyasyonlar ile etkisiz hale getirilmesinde;

• Mikroorganizmanın çeşidi ve yapısal özellikleri,
• Uygulanan radyasyonun yoğunluğu ve süresi (dozu),
• Ortamın bağıl nem oranı,
• Radyasyonun dalga boyu etkilidir [1].

Bakteri, virüs çeşidine bağlı olarak mikroorganizmanın etkisiz hale getirilmesi için gerekli radyasyon miktarı farklılık göstermektedir. Doz, radyasyon yoğunluğu ve uygulama süresinin çarpımı ile hesaplanmakta ve (mJ/cm²) veya (J/m²) birimi ile verilmektedir.

Radyasyon Dozu (mJ/cm²)  = Radyasyon Yoğunluğu (mW/cm²) x Etki Süresi (sn)

Radyasyonların mikrop öldürme etkinliği logaritmik basamaklar olarak dikkate alınmaktadır.

1 log basamak: %90 etkinlik

2 log basamak: %99 etkinlik

3 log basamak: %99,9 etkinlik

Kabul edilen basamağa göre etkili olacak radyasyon dozu değişmektedir. İki basamak arasında dozun iki kat arttırılması yada azaltılması gerekmektedir.

Tablo 1’de farklı virüslerin yok edilebilmesi için gerekli radyasyon dozları %90 ve %99 etkinlik basamakları için verilmektedir.

Araştırma sonuçlarına göre GUV ışınımların ebola virüsünün yüzeylerde yayılımını önlemede etkin ve influenza için de etkili olabildiği açıklanmış olmasına rağmen, henüz SARS-COV-2 virüs için geçerli bilimsel bir araştırma sonucu yoktur [3].

Ortamın bağıl nem oranı %65’in üstünde olduğunda mikroorganizmaların UV-C radyasyonlardan etkileşimi azalmaktadır. Etkinin radyasyonların dalga boylarına göre değişimleri  230 nm – 320 nm arasındaki UV-C ışınımlar için Şekil 5’de gösterilmektedir.

Şekilde 254 nm dalga boyunda mikrop öldürme etkinlik değerinin maksimuma yakın olduğu görülmektedir. Şekil 4’den ise, uzak UV’lerde etkinlik değerinin daha da yükselebileceği gözlemlenmektedir.

UV-C’lerin İnsan Sağlığına Etkisi

En önemli konu bu UV-C radyasyonların kullanıldıkları ortamlarda insan sağlığı üzerindeki olası olumsuz etkileridir. UV radyasyonların cilt ve göz korneasında tahribat yaratabildiği bilinmektedir.

Diğer yandan, UV-C radyasyonlardaki riskin UV-B’lere göre daha düşük olduğu, sadece UV-C radyasyonların olduğu ortamlarda cilt kanseri  riskinin de ihmal edilebilecek düzeyde olduğu açıklanmaktadır.

Şekil 6’da farklı dozlardaki farklı dalga boylarında UV ışınımların ciltte oluşturdukları kızarıklık dereceleri gösterilmektedir [4], [5]. Şekilden olumsuz cilt etkileşimlerinin 254 nm dalga boyunda en düşük derecede olduğu görülmektedir.

Şekil 7’den de deri üst tabakasının geçirgenliğinin kısa dalga boylarında düşük değerlerde olduğu görülmektedir [6]. UV radyasyonların insan üzerindeki olası olumsuz etkileri dalga boyuna, yoğunluğuna ve uygulanma süresine, dolayısıyla dozuna bağlıdır.

ACGIH (American Conference of Governmental Industrial Hygienists) tarafından 253,7 nm’de insan için zararlı olmayacak eşik sınır değer (TLV – Threshold Limit Value) 8 saatlik uygulamada 6 mJ/cm² olarak açıklanmaktadır.

Bu da 172,7 cm yükseklikteki insan gözünün 0,002 W/m² radyasyon yoğunluğuna maruz kalması anlamına gelmektedir [7]. ICNIRP (International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection) tarafından da hiçbir koruyucu cihaz kullanılmayan göz ve cilt için eşik sınır değerleri 270 nm’de 30 J/m², 254 nm’de 60 J/m² ve 222 nm’de 240 J/m² olarak verilmektedir [8].

Uygulamalarda bu eşik değerlerin aşılmaması, ışınımların direkt kullanıcılar üzerine gelmesini engelleyici ekranlama düzeneklerinin oluşturulması esastır.

UV-C’lerin Kullanıldığı Sistemler

UV-C radyasyon kaynakları aşağıdaki sistemlerde kullanılmaktadır;

• Tavana yönlendirilmiş (upper-room) GUV sistemler: Ortamda havanın çok iyi sirküle edilmesi ve ışınımların kullanıcılara direkt ulaşmasını engelleyici ekranların kullanılması gerekmektedir. Virüs önleyici etki ortamın bağıl nem oranına, sıcaklığa ve hava akış durumuna bağlıdır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından tüberküloz yayılımının önlenmesinde etkili olduğu açıklanmaktadır.
• Portatif GUV sistemler: Zeminde, tavanda yada duvarda kullanılabilen cihazlarda direkt insan temasının engellenmesi için gerekli kontrol düzenekleri bulunmalıdır.
• İklimlendirme ünitelerine entegre sistemler: Ortam koşullarına uygun bakım ve lamba değişimlerinin yapılması önemlidir. Özellikle HEPA (High Efficiency Particulate Air) filtreli iklimlendirme ünitelerinde yüksek verimli uygulamalar olasıdır [7].

Eksiklik ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Literatürde mevcut bilgiler ışığında mikroorganizmaların yayılımını önlemek amaçlı UV-C radyasyon kaynaklarının kullanılmasında dikkat edilmesi gerekenler ve mevcut eksiklikler aşağıda özetlenmeye çalışılmıştır.

• Bilimsel araştırmaların sonuçları ile elde edilmiş insan sağlığı açısından risk oluşmasını önleyici eşik sınır değerler detaylı olarak 254 nm için mevcuttur. 270 nm ve 222 nm için de bazı değerler açıklanmaktadır. Diğer yandan, kullanılacak kaynakların kesin risk eşik değerleri bilinen dalga boylarında ışınım üretmeleri gerekmektedir. Bunun için uygun UVR ölçümleri gereklidir. Bu ölçümlerde aletin kalibrasyon kaynağı önemlidir. Kalibrasyon kaynağı olarak genelde 254 nm alçak basınçlı civa buharlı lamba kullanılmaktadır. Ölçülen radyasyon dalga boyu kalibrasyon kaynağınınkinden farklı olduğunda %10 ila %50 arasında spektral uyumsuzluk hatası olabilmektedir. Bu nedenlerle LED’lerin GUV amaçlı kullanımları önerilmemekte ve virüs önlemede etkilerinin düşük olduğu açıklanmaktadır [9].
• Farklı dalga boylu UV-C radyasyonlar kullanılması halinde, insan sağlığı açısından risk oluşturmayacak eşik sınır değerlerin (TLV) belirlenmesi gerekmektedir.
• Covid-19 virüsünün çoğalmasını önlemek için gerekli UV-C dozu henüz bilinmemektedir. Virüsün bulaşma riski görülen hava ve katı yüzeyler olmak üzere iki ayrı uygulama için araştırma yapılması gerekmektedir.
• Virüs önleyici etkisi ve sağlık riski açısından, uygulamalarda UV-C ışınımların yoğunlukları ve çalışma süreleri cihazlara entegre sensör ve otomasyon sistemleri ile kontrol edilmelidir.
• Cilt üzerindeki etkileri konusunda araştırmalar olmasına rağmen, göz korneasında oluşabilen rahatsızlıkların (photokeratitis) önlenmesi için gerekli güvenlik eşiği konusunda araştırmalar yetersizdir.
• Piyasada mevcut UV cihazların beyan edildiği şekilde sadece UV-C radyasyon yaymama olasılıkları da vardır. UV-C yanında UV-A ve UV-B radyasyonlar da yayılabilmektedir. Bu da cilt kanseri riskini artırabilmektedir.
• Kısa dalga boylu UV-C ışınımların ortamda ozon miktarını arttırma tehlikesi kontrol edilmelidir.
• Radyasyonların ortamdaki bitki ve eşyalara bozucu etkileri dikkate alınmalıdır. Özellikle plastik gibi hassas malzemelerin fotodekrasyonuna neden olabilirler.
• Konut gibi genel tüketicilere yönelik UV-C cihazların kullanımı güvenli bulunmamaktadır. DSÖ tarafından kesinlikle cilt ve göz ile direkt temas olmaması gerektiği konusunda uyarılar yapılmaktadır.
• Hastanelerde standart temizlik işlerinde kullanımları giderek artmasına rağmen, hala özel kullanım kılavuzu ve standart test prosedürü eksikliği mevcuttur [3,10].
• İnsan temasına kapalı oldukları için su arıtma ve iklimlendirme ünitelerine entegre kullanımları önerilmektedir. İş güvenliği nedeni ile bu tesislerde bakım ve diğer amaçlarla çalışan kişilerin özel koruyucu gözlük, eldiven, kıyafet kullanmaları gerekmektedir.

SONUÇ

Bu çalışma, yaşanılan pandemi döneminde Covid-19 virüsünün dezenfektasyonu amacıyla yaygın bir şekilde kullanılmaya başlanılan UV-C radyasyon kaynaklarında uygulamada dikkat edilmesi gerekenleri açıklamak amacıyla hazırlanmıştır.

UV-C ışınımların olumsuz etkileri dalga boyuna, yoğunluğuna ve uygulanma sürelerine bağlıdır. Mevcut literatür incelendiğinde, insan sağlığı açısından risk oluşmasını önleyici eşik sınır değerlerin detaylı olarak sadece 254 nm radyasyonlar için mevcut olduğu anlaşılmaktadır.

Malesef henüz Covid-19 virüsünün çoğalmasını önlemek için gerekli UV-C radyasyon dozu bilinmemektedir.Bu nedenle Covid-19 virüslerinin tamamen yok edilebildiğinden emin olunması şu an için mümkün değildir.

Ancak influenza vb. virüsler için geçerli değerler kabul edilerek uygulamalar yapılabilir.  Kullanılacak cihazların sadece beyan edilen dalga boylarında radyasyon yaymaları ve ışınım yoğunluklarının yayılan radyasyon ile aynı dalga boyundaki referans kaynak ile kalibre edilmiş ölçüm cihazı ile ölçülüp, doğrulanmış olması son derece önemlidir.

Bu koşulların yerine getirilebilmesi için standart ve kontrollerdeki eksiklikler en kısa sürede tamamlanmalıdır.

Prof. Dr. Sermin ONAYGİL

• İstanbul Teknik Üniversitesi, Enerji Enstitüsü
• Enerji Planlaması ve Yönetimi Anabilim Dalı Başkanı
• Istanbul Technical University, Energy Institute
• Head of Energy Planning and Management Department

Konu anlatımının olduğu video aşşağıda sunulmuştur.

KAYNAKLAR

[1] CIE 155: Ultraviolet Air Disinfection, 2003

[2] Buonanno, M., Ponnaiya, B., Welch, D., Stanislauskas, M., Randers-Pehrson, G., Smilenov, L., Lowy, F.D., Owens, D.M. and Brenner, D.J., “Germicidal Efficacy and Mammalian Skin Safety of 222 nm UV Light”, Radiation Research 187(4): 483-491. DOI:10.1667/RR0010CC.1, 2017

[3] CIE, Position Statements on UV Radiation to Manage the Risk of COVID-19 Trammission, 12 May 2020

[4] Hausser, K.W., Vahle, W. The dependency of light induced erythema and pigment formation upon the frequency (or wavelength) of the inducing radiation, Strahlentherapie, V. 13: p. 41-71, 1922

[5] Sliney, D., Wolbarsht M.L. Safety with Lasers and Other Optical Sources, New York: Plenum Publishing Co., 1980

[6] Sterenborg, H.J.C.M., Van Der Leun, J.C., Change in epidermal transmission due to UV-induced hyperplasia in hairless mice: a first approximation of the action spectrum, Photodermatology, V. 5: p. 71-82, 1985

[7] CIE 187: UV-C Photocarcinogenesis Risks from Germicidal Lamps, 2010

[8] ICNIRP Guidelines – On limits of exposure to ultraviolet radiation of wavelengths between 180 nm and 400 nm (incoherent optical radiation), Health Physics 87(2):171-186; 2004

[9] Houser, K.W., Ten facts about UV Radiation and Covid-19, Leukos, 16:3, p. 177-178, 2020

[10] IEC 6247: 2006 / CIE  S 009: 2002, Photobiological safety of lamps and lamp systems

Aklımıza, Ultraviyole(UV) nedir ? sorusu geliyorsa, biraz teknik olmakla beraber; kısaca radyasyon, yani güneşten gelen ışık enerjilerinden biridir diyebiliriz.

Güneş, bilinen tanımıyla elektromagnetik spektrum adlı bir dizi enerji yayar. Bu enerjinin şekilleri, dalga boylarına göre sınıflandırılır. En kısa dalga boylu olanı radyasyon, aynı zamanda en fazla enerjik olanıdır.

UV radyasyon; 320-400 nm arasında UV-A, 280-320 nm arasında UV-B ve 200-280 nm arasında UV-C olmak üzere üç kategoride sınıflandırılır. UV-C ışını, sağlık sektöründeki pozitif katkısı dolayısıyla bizi ilgilendiren kısmıdır.  

Ultraviyole (UV) ışık, gözle göremeyeceğimiz kadar mavi bir ışıktır. Dalga boyu 100 nm ile 400 nm arasındadır. Işık tayfında, röntgen ışığından önce, mordan sonra gelir. Renk Sıcaklığı-Kelvin konulu içeriğimize göz atınız.

Bu nedenle morötesi ışık adı da verilir. Doğadaki ana kaynağı Güneştir. Güneşten dünyamıza gelir fakat atmosferde önemli bir kısmı tutulur. Dezenfektan özelliklidir ki, zaten konumuzda bu kısmı ile ilgilidir.

Bahsettiğim üzere, UV-C ışınları, insan gözünün göremediği 200 – 280 nanometre (nm) dalga boyu aralığındadır. 253,7 nm dalga boyunda mikroorganizmaların DNA’larını bozup onları zararsız hale getirerek dezenfeksiyon veya sterilizasyon amacıyla kullanılabilir.

Tabii, DNA ‘dan ve RNA’ dan (Ribo Nükleik Asit) parça kopmalarına ve mutasyonlara sebep olması dolayısıyla etkilidir ama bildiğimiz, kanserojen bir ışıktır. RNA’dan urasil kopartır. Urasil, RNA’nın yapısındaki dört bazdan birisidir. Böylece protein sentezini de durdurur. Bu ışığın mikrop öldürücü etkisi buradan gelir.

Güneş kaynaklı UV ışını, teknik olarak üretilebilmektedir. O nedenlede hayatımıza, doğru kullanımlı olumlu etkileri ile hizmet verebilmektedir.

UV ışınların Herpes virüslerini (uçuk) saniyeler içerisinde yok edebildiği, Tüberküloz (verem) mikrobunda ise15-20 dakika içinde etki gösterdiği bilimsel olarak kanıtlanmış durumda.

Bu ışıkları hayatımızda en çok; hastanelerde, diğer medikal merkezlerde (dişçi gibi) ve hayatımıza dokunan kısmıyla kuaförlerimizde, traş malzemelerini sterilize etmede kullandıkları mini bir mutfak fırını görünümlü olan, sterilizasyon ünitesi içinde görmekteyiz.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından Pandemi olarak tanımlanan koronavirüs (COVID-19), dünyamızın dört bir yanında pek çok ülkeye sıçramış durumda.

Bu ülkelerde, hastane ve diğer sağlık kuruluşlarında hastaların tedavisi gece gündüz, yoğun bir şekilde devam ediyor. UV-C lambaları, insanları doğrudan tedavi edemese de, önemli katkıları olabiliyor.

Peki nasıl kullanılırsa ne etkisi olur ?

UV-C ışınları ile sudaki, havadaki ve yüzeylerdeki virüs, bakteri ve küfler yok edilebilir. Hastanelerde, diğer sağlık kuruluşları ve okul gibi kamusal alanlarda, uçak, tren, gemi vb. mekanlarda (geceleri veya ortamda kimse kalmadığında) UV-C lamba mekanizmaları kurulabilir.

UV-C ışınlarıyla temizlik saatleri belirlenerek virüsler etkisiz hale getirilebilir. Bu uygulama, hem bugün hem de gelecekte hastaların iyileşme sürecinde olası komplikasyonlara yol açabilecek virüsleri de ortadan kaldıracaktır.

Burada ortam sterilizasyonu yapılabildiği gibi, tedavi süreçlerinde kullanılan tüm araç, gereç, kıyafet vb. ekipmanlar da, yine steril bir odada kimsenin girmediği bir zaman diliminde, UV-C ışınlı lambalar ile dezenfekte edilmesi sağlanabilir.

Bu kapsamda, yapılan çok güncel bir araştırmaya göre; UV-C ışınları, yüzeylerin üzerindeki COVID-19 virüsünü etkisiz hale getirebilir ve gelecekte yeni virüs salgınlarının çıkma riskini düşürebilir.*

Güvenli olması için UV-C lambalar, mutlaka uzman profesyoneller tarafından kullanılmalıdır. Kullanım sırasında ışınlar zarar verebileceği için gözler ve cilt örtülmelidir.

İnsanlar, UV-C ışınlı lambaları asla kendilerinde veya hayvanlarda kullanmamalılar. Aksi takdirde göz ve deride ciddi hasarlar görülebilir. Eğer bu ışık göze doğrudan temas ederse,görme kaybı ile sonuçlanabilir. Bu ışığın gözlerde yaptığı hasarı onarmak zordur.

Bu ışığa direk maruz kalan insanda (eritrositleri parçalanabileceği için) anemi olması söz konusu olabilir.

Ultraviyole ışık derimizi, önce esmerleştirir, uzun süre maruz kalınırsa yakar. Güneşlendiğimizde, derimizde oluşan esmerleşmenin sebebi bu ışıktır. Güneş yanıklarının sorumlusu da bu ışıktır.

Ozon tabakasının önemi burada ortaya çıkıyor. Güneşten gelen ultraviyole ışıklar, atmosferden geçerken bir kısmı süzülerek, engellenmiş olur.

Ancak son zamanlarda ozon tabakasındaki delik sebebiyle insanlar üzerine daha fazla ultraviyole ışık gelmektedir. Bu sebeple, güneş ışınlarına uzun süre direk maruz kalmanın risklerine dikkatinizi çekerim.

Korona virus dolayısıyla, dünya üzerindeki insan popülasyonlarının izolasyonu sürecinde, üretim ve sanayilerin bir müddet durduğu yerde, ozon tabakasının kendini onarımı olası olabilir. Bu virüse bağlı yaşadığımız izole hayatla, belki de ironik biçimde yerküreye olumlu etki edecek olabiliriz.

Sonuç itibariyle,

• UV-C lambalar, doğru ellerde ve doğru kullanılırsa sağlığa katkısı olduğu ortadadır.
• UV-C ışınlı lamba kullanan herkes, güvenlik talimatlarına harfiyen uymaları kendi sağlığı için önemlidir.,

1 Mayıs İşçi  Bayramımız, 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramımız ve Ramazan Bayramımız kutlu olsun. Yaz aylarına bir adım daha yaklaşırken, güneş dolu sağlıklı günler dilerim.

* UV-C ışınlarının, bakteri ve virüslerin yok edilmesinde ne kadar etkili olduğunu ortaya koyan mikrobiyoloji araştırması.

Güneş tarafından çok geniş bir bantta gerçekleştirilen bu ışınımın “ışık” olarak adlandırabileceğimiz kısmı temel olarak 3 ana bileşene ayrılır:

1. Ultraviyole (UV- Ultraviolet), Dalga boyu 10nm – 400nm
2. Görünür ışık (Vl- Visible Light), Dalga boyu 380nm – 740nm
3. Kızıl Ötesi (IR- lnfrared) 800nm den büyük

Güneşten gelen ışınım atmosfer tarafından filtre edilerek yeryüzüne ulaşır. Atmosferde bulunan su buharı ve karbon bileşikleri IR (Kızıl ötesi), ozon ise UV (Ultraviyole) lşınımların önemli bir kısmını engeller.

İnsanlar tarafından görünür dalga boyu aralığı 380 ila 740nm olarak kabul edilse de alt ve üst sınırlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilmektedir. Öte taraftan bazı kuş, sürüngen ve böceklerin görme sınırları insanlardan farklıdır.

Coğrafi bölgelere göre değişiklik gösterse de, ortalama olarak yazın güneş tam tepedeyken gelen ışığın %44 ü görünür ışık, %3 ü UVA ve UVB, gerisi ise IR yani Kızılötesi olarak kabul edilebilir.

Ultraviyole ışınım kabaca üçe ayrılır:

1. UVA- 400 ila 315 nm aralığındadır. Ozon tabakası tarafından engellenmez ve dünyamıza ulaşır.
2. UVB- 315 ila 280 nm aralığındadır. Büyük bir kısmı ozon tabakası tarafından engellenir. Uzun süreli maruz kalındığı durumlarda güneş yanıklarına, katarakt ve bazı deri kanserlerine neden olabilir.
3. UVC- 280 ila 100nm aralığındadır. Ozon tabakası bu bandı tümüyle engelleyerek dünyaya ulaşmasını engeller. Hücrelerin ONA ve RNA yapısını bozduğu bilinmektedir. Çok dikkatli kullanılmalıdır.

UVA Sterilizasyon nedir ?

UVA Sterilizasyon 390 ila 405nm ışık ile yapılan “yavaş” işlem dir. UVC de ONA parçalanarak sterilizasyon sağlanırken UVA ile yapılan sterilizasyon güneşin dezenfektan etkisini sağlar. 390- 405 nm dalga boyundaki ışık organik yüzeylerde reaktif oksitlenme reaksiyonu başlatır ve hücre zarını tahrip ederek etki gösterir.

Bu oksitlenmenin bazı virüslerde de etkili olduğu bildirilmiştir. Bu yöntemin en zayıf tarafı etkisinin çok yavaş görülmesidir. Uygulama alanı ve kullanılan güce göre değişmekle birlikte yüzeyde %99 oranında sterilizasyon sağlanması 3 ile 5 günü bulabilmektedir. Kimyasallar veya başka yöntemler ile yapılmış dezenfekte işleminden sonra steril ortamın devamlılığını sağlama konusunda ise daha başarılıdır.

Kullanım gücü kullanılan alana göre seçilmelidir. Örneğin, 50m2 alanda 2,5m yükseklikten 70W UVA uygulandığında Staphylococcus aureus bakterisi 75,3 saatte %99.9 oranında ölm ektedir.

LG lnotek’in talebiyle Korea Conformity Laboratories (KCL) tarafından yapılan sterilizasyon testinin sonucuna göre escherichiacoli’nin yüzde 99,9’u öldürüldüğü kanıtlanmıştır.

UVA Sterilizasyon zararlı mıdır ?

UV ışınım bize korkutucu gelse de, 390 nm olarak belirlenen alt sınır yaz güneşinde bol miktarda bulunmaktadır. Yani zararlı etkileri direk güneş ışığında kalmaktan farklı değildir. Direkt olarak uzun süre bakılmadıkça göze bir zararı yoktur. Grafik 1 e bakıldığında güneşin yeryüzüne gönderdiği 400nm ışığın oldukça fazla olduğunu görebiliriz.

Yine LG lnnotek ürettiği “Görünür ışıklı sterilizasyon cihazı” için başvurduğu Uluslararası Elektroteknik Komisyonu’nun Fotobiyolojik Güvenlik Standardına göre (IEC52471) , gözler veya cilt üzerinde herhangi bir olumsuz etkiye sahip olmadığı doğrulanmıştır.

UVA Sterilizasyonun kullanım alanları:

• Hastahaneler,
• Fabrikalar,
• Ofisler,
• Oteller,
• Mutfaklar,
• Okullar,
• Asansörler,
• Jimnastik salonları,
• Toplu taşıma araçları,
• Öğrenci yurtları,
• Ortak kullanıma açık banyolar, vb.